Arheolozi su na severnim zidinama Pompeja identifikovali neobične tragove koji bi mogli predstavljati prvi materijalni dokaz upotrebe polibolosa – sofisticiranog antičkog oružja koje se često opisuje kao svojevrsna „preteča mitraljeza“.

Reč je o vrsti ponavljajuće baliste, odnosno mehaničkog sistema sposobanog da ispaljuje više projektila uzastopno, bez ručnog ponovnog punjenja posle svakog hica. Polibolos se u antičkim izvorima pripisuje inženjeru Dionisije iz Aleksandrije iz 3. veka pre n. e., a njegov rad detaljno je opisao Filon Vizantijski. Prema tim zapisima, oružje je koristilo torzioni mehanizam sa snopovima uvijenih tetiva i napredan sistem zupčanika i lančanog pogona za automatsko ubacivanje strela.

Tragovi borbe na zidinama Pompeje

Tokom Građanskog rat, Pompeja je 89. godine pre n. e. bila pod opsadom rimskih trupa koje je predvodio Lucije Kornelije Sula. Na gradskim zidinama, dugim ranije su identifikovane velike kružne rupe nastale udarima katapultskih projektila.

Međutim, nova analiza otkrila je i manje rupe, prečnika između 4 i 8 centimetara. Ove rupe često se javljaju u grupama od četiri ili više, raspoređene u lepezastim nizovima, što je obrazac koji se ne poklapa sa efektima klasičnih opsadnih mašina.

Istraživači smatraju da takva distribucija ukazuje na rafalno ispaljivanje manjih projektila, što je teško postići ručnim oružjem ili standardnim samostrelima, ali odgovara opisu polibolosa.

Digitalna rekonstrukcija i balistika

Da bi testirali ovu hipotezu, tim je primenio 3D skeniranje i digitalne simulacije. Rezultati sugerišu da su projektili koji su izazvali oštećenja dostizali brzinu od oko 109 m/s – izuzetno veliku za antičko doba.

• Ljudi su koristili smrtonosni otrov za strele još pre 60.000 godina
• Pronađen prvi materijalni dokaz o kartaginskim ratnim slonovima
• Pravi vojnici testirali mikenski oklop star 3.500 godina

Analiza oblika i dubine rupa dodatno je pokazala podudarnost sa metalnim vrhovima strela poznatim iz rimskih nalaza širom Evrope. Iako fizički ostaci samog oružja nisu pronađeni, kombinacija arheoloških tragova i eksperimentalne rekonstrukcije pruža snažan argument u prilog njegovoj upotrebi.

Zašto gađati zidine?

Ostaje pitanje zašto bi opsadna vojska gađala kamene zidove umesto branilaca. Istraživači nude dva verovatna objašnjenja. Prvi je taj da su projektili promašivali cilj na bedemima, drugi je da je oružje testirano i kalibrisano pre borbene upotrebe.

Zanimljivo je da je funkcionalna replika polibolosa izrađena u emisiji Razbijači mitova, gde je potvrđeno da je koncept izvodljiv, ali sklon čestim mehaničkim kvarovima.

Istraživanje otvara novu perspektivu na Pompeju. I to ne samo kao grada uništen erupcijom vulkana Vezuv 79. godine naše ere, već i kao aktivno bojište na kojem su primenjivane napredne vojne tehnologije. Dalja analiza zidina i poređenje sa muzejskim zbirkama mogla bi dodatno osvetliti ulogu ovog retkog i gotovo legendarnog oružja u rimskim opsadama.

Ako se interpretacija potvrdi, polibolos više neće biti samo teorijski konstrukt iz antičkih tekstova, već konkretan element ratne prakse helenističkog i rimskog sveta.

Izvor: Časopis Heritage