Arheološka istraživanja praistorijske gradine Venac na Ljubačkoj Kosi otkrivaju nekropolu iz gvozdenog doba i stambeni objekat korišćen do vremena cara August.

U okviru terenske nastave studenata Odjel za arheologiju, pored nastavka sistematskih istraživanja na lokalitetu Ljubljana, ove godine započeta su i prva arheološka iskopavanja na gradini Venac, jednom od ključnih lokaliteta na Ljubačkoj Kosi.

Iako sama gradina do sada nije bila predmet istraživanja, njen značaj naznačen je još tokom kampanja 2009. i 2010. godine, kada je istražen deo nekropole, kako pod tumulima, tako i na ravnom prostoru. Jezgro nekropole čine tri humke, oko kojih se ona dalje razvijala ukopavanjem pokojnika van tumula. Na osnovu tipološko-stilskih karakteristika nalaza, kao i rezultata radiokarbonskih (C14) analiza, grobovi su datovani u raspon od kraja 11. do 6, odnosno početka 5. veka pre nove ere, što ih pouzdano smešta u okvir gvozdenog doba. Gradina se pripisuje liburnskom kulturnom krugu.

U saopštenju se navodi i da je značajan broj grobova tokom vremena uništen ili opljačkan delovanjem nelegalnih kopača, što dodatno naglašava potrebu za sistematskom zaštitom lokaliteta.

Istraživanja bedema praistorijske gradine

Ovogodišnja istraživanja usmerena su na prostor uz monumentalni zemljani bedem na južnom delu gradine, gde je otkriven stambeni objekat koji pripada najmlađem horizontu naseljavanja. Donja zona objekta građena je od velikih lomljenih kamenih blokova postavljenih vertikalno, dok je nadzemni deo bio izrađen od organskih materijala, koji nisu sačuvani.

Posebnu pažnju privlači deo južnog zida, koji je izveden drugačijom tehnikom – slaganjem sitnijeg kamenja uz upotrebu fragmenata amfora, tegula i opeka, bez vezivnog maltera. Ova razlika ukazuje na naknadne građevinske intervencije, verovatno u funkciji popravke ili adaptacije objekta.

Na osnovu pokretnog arheološkog materijala, objekat se datuje u period od 2. i 1. veka pre nove ere, sa kontinuitetom korišćenja do prvih decenija 1. veka nove ere. Završetak vladavine August označava kraj njegove upotrebe, ali i prestanak života u ovom liburnskom naselju.

Nalazi, među kojima dominiraju stolna, kuhinjska i skladišna keramika, zatim životinjske kosti i školjke, kao i žrvnjevi i metalni predmeti, pružaju uvid u svakodnevne aktivnosti stanovništva, ali i potvrđuju njihovu uključenost u šire trgovačke mreže antičkog sveta.

• Veliki grad kod Pavkovića: Prva LiDAR snimanja praistorijske gradine u Republici Srpskoj
• Zagonetno praistorijsko nalazište u severozapadnoj Srbiji
• Završena arheološka istraživanja Gradine u Mravićima

Ljubačka Kosa predstavlja izuzetno bogat arheološki pejzaž. Pored gradine Venac, u njenoj neposrednoj blizini nalaze se i lokaliteti Dvorine i Ljubljana, takođe praistorijske gradine. Na relativno malom prostoru registrovano je više od 500 tumula i preko stotinu ravnih grobova, što ovaj prostor čini jednim od najznačajnijih kompleksa gvozdenog doba na istočnoj obali Jadrana.