U Narodnom muzeju Kruševac otvorena je izložba „Plemeniti grad Koznik“, koja po prvi put na jednom mestu predstavlja rezultate više od pet decenija arheoloških istraživanja jednog od najznačajnijih srednjovekovnih gradova Srbije.

Izložba, realizovana pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture Republike Srbije, posetiocima donosi pregled istorije Koznika, njegovog razvoja, arhitekture i svakodnevnog života, ali i najnovijih naučnih saznanja do kojih se došlo tokom višedecenijskih istraživanja ovog izuzetnog lokaliteta.

Tvrđava nastala u burnim vremenima

Koznik je svoje najveće strateško značenje stekao krajem 14. i početkom 15. veka, u periodu velikih političkih i vojnih previranja u srpskoj srednjovekovnoj državi. Za razliku od ravničarskih prestoničkih centara Moravske Srbije, poput Kruševca, Stalaća, Trubareva ili Smedereva, Koznik je podignut na teško pristupačnom planinskom vrhu, što ga svrstava među najbolje branjena brdska utvrđenja svog vremena.

Njegov razvoj dostiže vrhunac u doba kneza Lazara i despota Stefana Lazarevića, kada ovakve tvrđave predstavljaju ključne tačke odbrane države.

Detaljnije: Koznik – „plemeniti grad” na obroncima Kopaonika

Više od 50 godina istraživanja

Arheološka istraživanja Koznika, uz konzervatorske radove, trajala su, sa kraćim prekidima, više od pola veka. Od prve istraživačke kampanje 1971. godine do poslednjih iskopavanja 2022. godine, stručnjaci su sistematski otkrivali nove podatke o ovom značajnom srednjovekovnom centru.

Posebno važna bila su istraživanja koja je do 1988. godine organizovao Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo. Tokom tog perioda prikupljena je bogata pokretna arheološka građa, dokumentovane su gradske celine i sprovedeni obimni konzervatorski radovi na kulama i bedemima, čime su postavljeni temelji za sva kasnija proučavanja lokaliteta.

Nova faza istraživanja započela je 2009. godine u organizaciji Zavičajnog muzeja Župe iz Aleksandrovca. Tokom četiri arheološke kampanje, sprovedene do 2022. godine u saradnji sa stručnjacima sa Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu i Istorijskog instituta, otkriveni su novi podaci o građevinskim fazama grada, njegovim objektima i naročito o Podgrađu. Zahvaljujući tim istraživanjima, slika o razvoju i funkcionisanju Koznika danas je znatno potpunija.

Osam tematskih celina

Izložba je koncipirana kroz osam tematskih celina koje predstavljaju različite aspekte života i razvoja srednjovekovnog grada.

Pored brojnih arheoloških nalaza, posetioci mogu da se upoznaju sa istorijatom istraživanja Koznika, elementima fortifikacione arhitekture, fresko-slikarstvom i kamenom plastikom, kao i rezultatima arheozooloških i arheobotaničkih analiza. Posebno mesto zauzimaju i savremene metode koje se danas primenjuju u arheološkim istraživanjima, pokazujući kako moderne tehnologije doprinose rekonstrukciji prošlosti.

Saradnja brojnih naučnih institucija

Na realizaciji izložbe učestvovali su stručnjaci iz Laboratorije za bioarheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, Galerije fresaka Narodnog muzeja Srbije, VINARH centra pri Institutu za nuklearne nauke Vinča, Zavičajnog muzeja Župe Aleksandrovac i Narodnog muzeja Kruševac. Njihova saradnja omogućila je da izložba i prateći katalog objedine najnovija naučna saznanja o Kozniku i predstave ih široj publici na savremen i pristupačan način.

Autori izložbe su Marin Bugar, muzejski savetnik Narodnog muzeja Kruševac, i dr Dejan Bulić, naučni saradnik Istorijskog instituta u Beogradu.

Do kraja avgusta

Izložba „Plemeniti grad Koznik“ otvorena je za posetioce do 31. avgusta 2026. godine i predstavlja jedinstvenu priliku da se javnost upozna sa bogatim arheološkim nasleđem jednog od najvažnijih srednjovekovnih utvrđenja Srbije, kao i rezultatima istraživanja koja su tokom više od pola veka značajno unapredila poznavanje istorije ovog izuzetnog lokaliteta.