Srebrna amajlija pronađena u rimskom gradu Nidi kod Frankfurta predstavlja jedan od najznačajnijih nalaza za proučavanje ranog hrišćanstva.

Zahvaljujući savremenoj kompjuterskoj tomografiji, istraživači su prvi put uspeli da pročitaju tekst star gotovo 1.800 godina, koji ne samo da potvrđuje rano prisustvo hrišćanstva severno od Alpa, već pruža jedinstven uvid u svakodnevni život i verovanja običnih ljudi sredinom 3. veka.

Arheološka otkrića često menjaju naše razumevanje prošlosti, ali retko koje uspe da pomeri granice istorije jedne od najvećih svetskih religija. Upravo to učinila je mala srebrna amajlija pronađena tokom arheoloških iskopavanja 2018. godine na rimskom groblju u antičkom gradu Nidi, na području današnjeg Frankfurta u Nemačkoj.

Natpis na amajliji vekovima skriven

Na prvi pogled, reč je o skromnom predmetu – metalnoj kapsuli koja je visila oko vrata pokojnika. Međutim, njen sadržaj pokazao se izuzetnim. U unutrašnjosti se nalazio pažljivo smotan srebrni listić sa latinskim natpisom koji vekovima nije mogao da bude pročitan, jer bi njegovo odmotavanje gotovo sigurno uništilo dragoceni artefakt.

Tek zahvaljujući najnovijim metodama kompjuterske tomografije i digitalne rekonstrukcije istraživači su uspeli da „razmotaju“ srebrnu traku virtuelno i pročitaju tekst bez oštećenja originala. Rezultat je jedno od najvažnijih otkrića u proučavanju ranog hrišćanstva poslednjih decenija, navodi se u studiji ISIDORIANUM.

Otkriće koje pomera granice ranog hrišćanstva

Amajlija je pronađena u grobu muškarca starog između 35 i 45 godina. Analiza grobnih priloga, keramičke posude i kadionice, pokazuje da je sahrana obavljena između 230. i 260. godine nove ere. Ovo datovanje ima izuzetnu važnost. U vreme kada je vlasnik amajlije sahranjen, hrišćanstvo još nije bilo dozvoljena religija Rimskog carstva. Do Milanskog edikta (313. godine), kojim će car Konstantin legalizovati hrišćanstvo, proći će još nekoliko decenija. Vernici su u mnogim delovima Carstva i dalje bili izloženi progonima, zbog čega su materijalni tragovi njihovog svakodnevnog života iz ovog perioda veoma retki.

Još značajnije je to što je amajlija pronađena severno od Alpa, na samoj granici Rimskog carstva. To pokazuje da su hrišćanske zajednice već sredinom 3. veka postojale i u udaljenim pograničnim oblastima, mnogo ranije nego što se do sada pretpostavljalo.

Grad na granici Carstva

Nida je bila glavni grad rimske administrativne oblasti Civitas Taunensium i važna tačka na limesu – sistemu utvrđenja koji je štitio severne granice Rimskog carstva od germanskih plemena. Zahvaljujući svom položaju grad je tokom 2. i početkom 3. veka doživeo procvat, ali je oko 260. godine napušten usled sve snažnijih napada germanskih plemena.

Upravo ta činjenica omogućila je arheolozima da veoma precizno datuju grob u kome je amajlija pronađena. Pošto nakon napuštanja grada groblje više nije korišćeno, predmet sigurno potiče iz perioda pre konačnog napuštanja Nide.

Zašto je amajlija toliko jedinstvena?

Sama kapsula sadrži srebrnu pločicu dimenzija svega 35 × 90 milimetara na kojoj je ispisan tekst na latinskom jeziku. To možda ne zvuči neobično, ali za arheologe predstavlja pravu retkost. Većina poznatih hrišćanskih amajlija potiče iz 4. ili kasnijih vekova, kada je hrišćanstvo već postalo dominantna religija Rimskog carstva. Ovaj primerak je najmanje pola veka stariji.

Pored toga, većina ranohrišćanskih amajlija pisana je na grčkom jeziku ili na papirusu i pergamentu. Frankfurtsku amajliju čini jedinstvenom činjenica da je tekst urezan upravo na srebru, materijalu koji je u antičkom svetu bio rezervisan za posebno vredne zaštitne predmete.

Za razliku od olovnih pločica sa kletvama (defixiones), koje su služile za prizivanje nesreće neprijateljima, amajlije od plemenitih metala imale su potpuno suprotnu funkciju. One su trebale da štite svog vlasnika od bolesti, nesreća i zlih sila.

I izbor jezika dodatno privlači pažnju. Natpis je napisan latinskim kurzivom, kakav se koristio u svakodnevnom životu, a ne svečanim monumentalnim pismom. To pokazuje da predmet nije nastao za bogosluženje ili javnu upotrebu, već kao lična zaštita običnog vernika.

Šta piše na amajliji?

Iako je deo teksta oštećen, istraživači su uspeli da rekonstruišu njegov najveći deo. Natpis započinje prizivanjem Svetog Tita, jednog od najbližih saradnika apostola Pavla, kome je upućena novozavetna Poslanica Titu. Ovo je ujedno i najraniji poznati materijalni dokaz poštovanja ovog svetitelja.

Poslednji deo predstavlja gotovo doslovan citat iz Poslanice Filipljanima (2,10–11), jednog od najvažnijih tekstova Novog zaveta. Njegovo prisustvo pokazuje da su pojedini biblijski tekstovi već sredinom 3. veka bili dovoljno poznati da se koriste kao zaštitne molitve.

Više od amajlije – svedočanstvo lične vere

Iako se danas amajlije često povezuju sa praznoverjem ili magijskim praksama, u antičkom svetu njihova upotreba bila je izuzetno rasprostranjena. Nosili su ih pripadnici gotovo svih religija, verujući da pružaju zaštitu od bolesti, nesreće i zlih sila.

Kako se hrišćanstvo širilo Rimskim carstvom, pojedini tradicionalni oblici zaštitnih predmeta dobili su novo značenje. Umesto prizivanja brojnih božanstava ili magijskih formula, vernici su na amajlijama počeli da ispisuju molitve, biblijske stihove i imena Isusa Hrista. Frankfurtska amajlija predstavlja jedan od najranijih primera takve prakse.

Posebno je zanimljivo što se u tekstu ne pominje nijedno pagansko božanstvo, niti su prisutni elementi sinkretizma koji su česti na drugim amajlijama iz kasnijih vekova. Cela poruka usmerena je isključivo na Isusa Hrista kao jedinog izvora zaštite i spasenja.