U antičkom gradu Pompeiopolisu na teritoriji današnje Turske, arheolozi su otkrili impresivan mozaik na podu koji se prostire na oko 105 kvadratnih metara.

Mozaik ukrašen geometrijskim motivima datuje se u 4. vek, a pronađen je u centralnom brodu bazilike čija su istraživanja započela tek 2025. godine.

Pompeiopolis se nalazi u blizini današnjeg grada Taşköprü, u provinciji Kastamonu, a ostaci antičkog grada prostiru se ispod brda Zımbıllı Tepe. Grad je osnovao rimski vojskovođa Gnej Pompej Veliki 64. ili 63. godine pre nove ere, nakon pobede nad pontskim kraljem Mitridatom VI. Po njemu je grad i dobio ime.

Bazilika koja je promenila namenu

Posebno je zanimljiva istorija građevine u kojoj je mozaik pronađen. Prema dosadašnjim arheološkim istraživanjima, njena prva faza izgradnje datuje se u oko 150-160. godinu, u period kada je Pompeiopolis doživljavao svoj najveći razvoj.

Građevina je vekovima kasnije dobila novu funkciju. Tokom kasne antike transformisana je i uključena u hrišćansku infrastrukturu grada. Pompeiopolis je najkasnije tokom 5. veka postao episkopsko sedište, odnosno mesto u kojem je stolovao hrišćanski episkop.

• Najveći poznati rimski mozaik na svetu nalazi se u Antakji – danas je sastavni deo modernog hotela
• Kompletna statua usnulog Kupidona otkrivena u Puli
• Otkrivene tajne čuvenog mozaika Aleksandra Velikog

Veliki mozaik pripada upravo periodu ove transformacije. Istraživači naglašavaju da trenutno otkrivenih 105 kvadratnih metara verovatno ne predstavlja njegovu konačnu površinu. Deo poda još se nalazi ispod neistraženog zemljišta. Zbog toga se pre nastavka iskopavanja posebna pažnja posvećuje dokumentovanju i konzervaciji već otkrivenog dela mozaika.

Glava Erosa u hrišćanskoj bazilici

Tokom ovogodišnjih istraživanja pronađen je i još jedan zanimljiv predmet – mermerna glava Erosa, grčkog boga ljubavi, koja se datuje u drugu polovinu 2. veka. Skulptura je pronađena u pastoforijumu, bočnoj prostoriji uz oltarski prostor ranohrišćanske crkve. To znači da je nastala više od jednog veka pre nego što je građevina dobila hrišćansku funkciju.

Ovaj nalaz pruža zanimljiv uvid u način na koji su se stariji objekti i predmeti odnosili prema novim religijskim praksama. Promena namene građevine nije nužno značila uništavanje ranijeg materijala. Pojedini predmeti su mogli biti uklonjeni iz prvobitnog konteksta i sačuvani ili ponovo upotrebljeni. Glava Erosa tako predstavlja i svojevrsnu vezu između ranijeg rimskog perioda grada i njegove kasnoantičke hrišćanske faze.

Grad skriven ispod zemlje

Pompeiopolis je mnogo više od jedne bazilike. Geofizička istraživanja sprovedena još 2005. godine pokazala su da se ispod površine nalaze ostaci čitavog antičkog grada. Istraživanjima su identifikovane ulice, javne građevine i dva pozorišta. Jedno od njih sačuvalo je delove mermernih sedišta i ukrašenu scensku fasadu, dok natpis ukazuje da je građeno oko 150. godine.

Na lokalitetu se istražuje i veliki rimski domus. Ovaj stambeni kompleks zauzima oko 2.550 kvadratnih metara i organizovan je oko centralnog peristilnog dvorišta. U pojedinim prostorijama pronađeni su luksuzni podovi od opus sectile, kao i ostaci sistema podnog grejanja – hypocaustum.

Arheološka istraživanja Pompeiopolisa traju od 2006. godine, a ovogodišnja kampanja posebno je usmerena na baziliku na akropolju i nastavak konzervacije mozaika u rimskoj vili.

---

Izvor: Ministarstvo kulture i turizma Turske