Arheolozi su pronašli skeletne ostatke muškarca u Škotoskoj na kojima se uočava više od 160 preloma od trebušeta.

Skelet muškarca pronađen je ispod kapele zamka Stirling. Antropološka analiza ukazuje da je mladić najverovatnije stradao od jednog snažnog udara projektila iz opsadnog oružja tokom čuvene opsade 1304. godine.

Kada su arheolozi 1997. godine iskopavali prostor ispod kapele zamka Stirling, pronašli su devet ljudskih skeleta. Jedan od njih, označen kao Skeleton 150, decenijama kasnije privukao je posebnu pažnju zbog neuobičajeno velikog broja povreda. Nova bioarheološka analiza pokazala je da je muškarac, star između 22 i 34 godine, pretrpeo više od 160 preloma nastalih oko trenutka smrti.

Istraživanje su sproveli bioarheološkinja Džo Bukberi sa Univerziteta u Bredfordu i istraživači Historic Environment Scotland, uz korišćenje radiografije, mikroskopije i mikro-CT skeniranja. Rezultati su nedavno predstavljeni na Skupu evropskog udruženja za paleopatologiju u Berlinu. Oni ukazuju na veoma neobičan uzrok smrti: direktan udar velikom brzinom, najverovatnije projektila ispaljenog iz trebušeta.

Devet ljudi zakopano unutar zamka

Skeleti su pronađeni na mestu gde se uobičajeno ne bi očekivalo srednjovekovno groblje. U ranom 14. veku pokojnici su uglavnom sahranjivani izvan utvrđenja, pa sahranjivanje unutar zamka sugeriše vanredne okolnosti.

Od devet pronađenih osoba, kod pet zabeležene su povrede nastale dejstvom oštrog ili tupog predmeta. Arheološki i istorijski podaci zato ukazuju da su mogli stradati tokom opsade Stirlinga 1304. godine, jednog od najznačajnijih sukoba u okviru ratova za nezavisnost Škotske.

وحشت در قلعه تاریخی؛ سلاح غول‌پیکری که استخوان‌های یک مرد را در ۱۶۰ نقطه خرد کردhttps://t.co/VxhiITi152 pic.twitter.com/w98iELIPrz

— علیرضا (وبلاگ یک پزشک) (@alireza1356) September 6, 2026

Zamak Stirling je imao izuzetno važan strateški položaj. Zamak je kontrolisao pravac između škotskih nizija i severa, kao i važan prelaz preko reke Fort. Zbog toga je tokom sukoba između Škotske i Engleske više puta bio meta napada.

Godine 1304. engleski kralj Edvard I pokrenuo je veliku opsadu. Stirling je tada branio ser Vilijam Olifant sa relativno malim brojem ljudi, ali je utvrđenje pružalo otpor gotovo tri meseca.

Najveća opsadna mašinerija svog vremena

Edvard I je za napad okupio veliki broj opsadnih sprava. Među njima su bili katapulti i trebušeti, a posebno je poznat ogromni trebušet nazvan War Wolf (Ratni vuk).

• Kosti ratnika otkrile poslednju bitku: Skelet sa 13 rana pronađen na Kosančićevom vencu
• Kelti su obezglavljivali neprijatelje, ali su se potrudili da sačuvaju njihove glave
• Najraniji dokazi ratovanja: Masovna proizvodnja municije za praćke pre 7.200 godina

Prema srednjovekovnim izvorima, njegova izgradnja bila je toliko velika da je sam prizor mašine imao psihološki efekat na branioce. Nakon predaje zamka, mašina je ipak upotrebljena, a prema hroničarskim zapisima ispaljivala je ogromne kamene projektile. Upravo u tom istorijskom kontekstu dobija novo značenje ono što je pronađeno na Skeletonu 150.

Više od 160 preloma

Na skeletu visokom oko 165 centimetara zabeleženo je više od 160 preloma. Lobanja je bila fragmentisana na čak 61 mestu, dok su na grudnom košu pronađeni brojni neobični prelomi rebara. Teške povrede zabeležene su i na desnom ramenu i nozi. Analiza je pokazala da su prelomi bili perimortalni, odnosno nastali u vreme smrti, i da su posledica tupog udara. Najveća koncentracija oštećenja nalazila se oko desnog ramena i zadnjeg dela lobanje, dok je čitav grudni koš pokazivao posledice snažnog prenosa energije.

Istraživači su razmatrali različite mogućnosti. Pad sa zidina nije mogao da objasni raspored i karakter povreda, dok su oblik i tekstura preloma isključivali gaženje konjima i oštećenja nastala nakon sahrane. Kada je dr Bukberi uporedila obrazac povreda sa savremenim forenzičkim slučajevima, pronašla je najsličnije primere među ljudima koji su doživeli udar vozila ili voza. Problem je bio pronaći srednjovekovni ekvivalent takvoj traumi. Odgovor je, imajući u vidu istorijski kontekst Stirlinga, bio neobičan, ali logičan: veliki kameni projektil koji se kreće velikom brzinom.

Prvi arheološki dokaz smrtonosnih povreda od trebušeta

Prema istraživačima, položaj tela i raspored povreda ukazuju da je muškarac verovatno stajao ili nosio težinu na nogama u trenutku udara, sa podlakticama savijenim ispred tela. Udar je zahvatio gornji deo tela ogromnom energijom, nakon čega je telo praktično bilo prikovano za podlogu. Iako se upotreba trebušeta u srednjovekovnom ratovanju dobro dokumentuje istorijskim izvorima, do sada nije postojao dovoljno ubedljiv skeletni dokaz direktne traume izazvane ovom vrstom opsadnog oružja.

Zbog toga istraživači Skeleton 150 predstavljaju kao prvi potvrđeni arheološki slučaj sa smrtonosnim povredama povezanim sa trebušetom.

---

Izvori: Science Alert i Buckberry, J. 2026. Skeleton 150 from Stirling Castle, Scotland: The first evidence of trebuchet trauma in the archaeological record. 25th European Paleopathology Association Conference, Berlin, Germany. https://cfp.dainst.org/25th-european-ppa-meeting/talk/GHF9V8/ (5.08.2026.)