U ženskim skitskim grobovima pronađen je crveni pigment – cinabarit koji je imao posebnu ulogu u pogrebnom ritualu, moguće povezanu sa usporavanjem raspadanja tela ili neutralizacijom mikroorganizama.

Arheolozi su u ženskim grobovima starim oko 2.000 godina, na nekropoli Červoni Majak (Chervony Mayak) u južnoj Ukrajini, identifikovali crveni pigment – cinabarit (živin sulfid), poznat po svojoj toksičnosti.  Ovo je prvi pouzdano dokumentovan slučaj upotrebe cinabarita u okviru kasnoskitske kulture, potvrđen savremenim analizama.

Nalazi potiču sa nekropole koja se nalazi na desnoj obali Dnjepra, u oblasti Herson, i pripada kasnoskitskoj kulturi, koja je na ovom prostoru postojala od 2. veka pre n. e. do sredine 3. veka n. e. Tokom višedecenijskih istraživanja, započetih 1975. godine, otkriveno je ukupno 177 grobova, među kojima se jedan grob 155, izdvaja zbog prisustva neobičnog crvenog pigmenta.

Dve žene i tri grudvice crvenog minerala

Grob 155 je katakombne strukture i sadržao je skelete dve žene, koje nisu sahranjene istovremeno. Starija žena, uzrasta između 35 i 45 godina, bila je prva položena u grob. Njeni ostaci su delimično pomereni prilikom kasnijeg ukopa mlađe žene, stare između 18 i 20 godina.

• Na 2.800 godina staroj humci Skita pronađeni tragovi žrtvovanja koje je još Herodot zapisao
• Ko je bila tajanstvena Crvena kraljica?
• Pre 5.000 godina pokojnici pod humkama u Vojvodini možda su bili mumificirani

U neposrednoj blizini lobanje i gornjeg dela grudnog koša starije žene pronađene su tri grudvice intenzivno crvenog pigmenta. Pored njih, u grobu su registrovani i keramički fragmenti, perle i bronzani nakit, na osnovu kojih je grob datovan u period od 1. veka do prve polovine 2. veka n. e.

Analiza potvrdila da je u pitanju je cinabarit

Iako su crveni pigmenti i ranije zabeleženi u kasnoskitskim grobovima, oni su retko bili predmet detaljnih laboratorijskih analiza. U ovom slučaju, međunarodni tim istraživača iz Ukrajine i Poljske primenio je niz savremenih metoda koje su nedvosmisleno pokazale da se radi o cinabaritu, a ne o okeru ili realgaru, kako se često pretpostavljalo u ranijoj literaturi.

Ovim istraživanjem cinabarit je prvi put sa sigurnošću uključen u grupu mineralnih pigmenata koje su koristile kasnoskitske zajednice, što istovremeno ukazuje na problem dosadašnjih interpretacija zasnovanih isključivo na vizuelnim procenama.

Zašto cinabarit u grobu?

Tačna funkcija cinabarita u kasnoskitskim pogrebnim praksama za sada ostaje nepoznata, ali arheolozi naglašavaju da je njegovo prisustvo u grobu bilo namerno i ritualno uslovljeno. Crveni pigmenti se u ovim kontekstima najčešće javljaju u vidu manjih grudvica, položenih uz telo pokojnika, naročito u blizini glave, grudnog koša ili stopala i češće su povezani sa ženskim sahranama.

Jedna od iznetih hipoteza jeste da su sulfidni pigmenti, poput cinabarita, mogli imati antibakterijsko ili „pročišćavajuće“ dejstvo. U kasnoskitskoj praksi, grobovi su često ponovo otvarani kako bi se u njih polagali novi pokojnici, što je podrazumevalo prisustvo neprijatnih mirisa i potencijalno opasnih mikroorganizama. U tom kontekstu, cinabarit je mogao biti korišćen kako bi se usporilo raspadanje tela ili neutralisali štetni procesi u grobnoj komori.

Ipak, istraživači naglašavaju da je reč o hipotezi, a ne o dokazanom zaključku. Moguće je i da je mali broj grudvica imao pre svega simboličnu ili apotropejsku ulogu, odnosno da je pigment služio kao oblik zaštite pokojnika. U drugim grobovima crveni pigmenti su pronalaženi u posudama ili školjkama, što ukazuje na njihovu potencijalnu upotrebu kao kozmetičkih ili slikarskih materijala.

Rad je objavljen u časopisu Antiquity.