Arheolozi su otkrili srednjovekovni grob izuzetno visoke žene, visine oko 215 cm, koja je patila od gigantizma i akromegalije.

Tokom arheoloških istraživanja na ostrvu Ostrów Lednicki u Poljskoj 1977. godine otkriven je skelet visoke žene čija je visina, procenjena na oko 215 centimetara. Antropološka analiza pokazala je da je patila od gigantizma i akromegalije, retkih poremećaja rada hipofize, ali i da je tokom života preživela niz povreda i ozbiljnih bolesti. Ipak, način na koji je sahranjena znatno se razlikuje od ostalih sahranjenih na ovom srednjovekovnom groblju.

Srednjovekovno groblje elite i jedno koje se izdvaja

Groblje pored crkve na Ostrów Lednicki u početku je bilo namenjeno eliti – dostojanstvenicima, imućnim pojedincima i ljudima povezanim sa dinastijom Pjastovića i vladavinom Boleslava Hrabrog. Kasnije, tokom 12. veka, tu su sahranjivani i pripadnici nižih društvenih slojeva, a do danas je istraženo više od 2.500 grobova.

• Drevni “div”: Najraniji poznati slučaj gigantizma u antičkom Rimu
• Neobično visoka žena iz manastirskog kompleksa Đurine ćelije na Rudniku
• Arheolozi iskopali praistorijskog “džina” u Kini

Za razliku od ostalih pokojnika, koji su sahranjeni u standardnom položaju: položeni na leđa, sa glavom okrenutom ka zapadu, ova žena je položena neuobičajeno. Njena glava bila je okrenuta ka istoku, telo postavljeno ukošeno, sa savijenim kolenom i rukom podignutom ka lobanji. U grobu nisu pronađeni nikakvi prilozi.

Autori istraživanja primećuju da ovakav ukop odstupa od uobičajene prakse. „Njeno telo je položeno na neuobičajen način, bez pažnje karakteristične za tipičan srednjovekovni hrišćanski ukop“, navode Magdalena Matčak i Tomaš Kozlovski u svom radu, obajvlejnom u zborniku New Developments in the Bioarchaoelogy of Care.

Tragovi bolesti na skeletu

Analiza skeleta pokazala je da su kosti proporcionalne, ali izuzetno velike i dugačke, što ukazuje na gigantizam. Na lobanji su uočene promene karakteristične za akromegaliju, uključujući masivnu donju vilicu sa gotovo pravim uglovima. Kičmeni stub pokazuje izražene degenerativne promene, skoliozu i znake hroničnog preopterećenja. U radu se navodi da su: „opsežne degenerativne promene, skolioza, tragovi od preloma i promene nastale usled prekomernog opterećenja direktna posledica osnovne bolesti – gigantizma.“

Na rebrima su uočeni tragovi zapaljenskih procesa, verovatno povezanih s plućnim infekcijama, dok su na dugim kostima evidentirani tragovi ranijih preloma koji su u potpunosti zarasli. To je ključan podatak za razumevanje njenog života u zajednici.

Briga zajednice?

„Preživljavanje do srednje odrasle dobi, zajedno s dokazima o izlečenim povredama i bolestima, ukazuje na to da je žena najverovatnije dobijala određeni oblik zdravstvene i socijalne nege“, ističu autori,

Ipak, istraživači ne isključuju mogućnost da je bila percipirana kao „drugačija“. U radu se navodi da je tokom života možda bila izložena drugačijem tretmanu zbog svog fizičkog izgleda i mogućih psiholoških ili kognitivnih problema, ali da nema dokaza da je bila potpuno odbačena od zajednice.

Način sahranjivanja, međutim, ostaje problematičan. Kako zaključuju Matčak i Kozlovski:
„Neobična orijentacija groba, odsustvo grobnih priloga i nemaran položaj tela mogu ukazivati na niži društveni status ili specifičnu percepciju ove osobe nakon smrti, bez obzira na njen položaj tokom života.“

Različite bolesti u srednjem veku

Slučaj srednjovekovne „diva“ sa Ostrów Lednicki ne predstavlja izolovan primer. Na istom lokalitetu pronađeni su i skeleti osoba s ahondroplazijom (patuljasti rast). Dok je u obližnjem Kałdusu identifikovana žena obolela od lepre. Svi su, uprkos telesnim razlikama, sahranjeni unutar svojih zajednica.

Cilj autora rada jeste da prikažu širi pogled na život u srednjovekovnom društvu, uključujući brigu, emocije, društvenu percepciju, položaj bolesnih i osoba s invaliditetom, kao i značenje pogrebnih rituala.