U selu Radmilovića Dubrava u opštini Bileća, nalazi se nekropola Grebnice-Bunčići, jedno od najznačajnijih srednjovekovnih grobalja sa stećcima u Bosni i Hercegovini.

Ova nekropola je 2016. godine uvrštena na UNESCO-ovu Listu svetske baštine, zajedno sa još 27 odabranih lokaliteta stećaka u regionu.

• Arheološka istraživanja nekropole stećaka kod Bajine Bašte
• Blago zapadne Srbije: nekropola stećaka u Perućcu
• Još jedan zapušten spomenik kulture – nekropola stećaka u Staparima

Posebnost Grebnica leži u činjenici da su neki srednjovekovni nadgrobni spomenici podignuti na znatno starijem mestu sahranjivanja. Na ovom lokalitetu nalazi se praistorijska gomila (tumul), prečnika nešto više od 10 metara i visine oko 1,5 metara, što ukazuje na posebnost korišćenja prostora. Ovakav izbor lokacije uklapa se u širi obrazac formiranja nekropola sa stećcima na mestima posebnog memorijalnog značaja.

Sahranjivanje pod stećcima

Sahranjivanje pod stećcima predstavlja složen pogrebni običaj karakterističan za period između 12. i 16. veka, sa najvećom učestalošću tokom 14. i 15. veka. Na prostoru zapadnog Balkana poznato je više od 72.000 ovih monumentalnih nadgrobnih spomenika na 3300 lokaliteta, pri čemu se najveći broj nalazi u Bosni i Hercegovini.

Stećci su prisutni i u Hrvatskoj, Crnoj Gori i Srbiji. Najraniji primeri vezuju se za 12. vek, dok novija istraživanja ukazuju da se običaj u pojedinim krajevima mogao zadržati i tokom 17. veka.

Nekropola Grebnice-Bunčići u hrastovoj šumi

Zapadno od praistorijskog tumula, u hrastovoj šumi, prostire se nekropola sa više od 300 stećaka. Najzastupljeniji su oblici ploča i sanduka, ali su prisutni i ređi tipovi poput slemenjaka, stubova, krstača i jedan nišan. Stećci su većinom dobro klesani i orijentisani u pravcima zapad-istok i sever-jug.

Ukrasni motivi i natpisi

Većina stećaka na ovom lokalitetu je bez ukrasa, ali je na oko tridesetak spomenika zabeležena reljefna dekoracija. Među motivima se izdvajaju arkade, povijene lozice sa trolistovima, krstovi, rozete u kružnim okvirima, rombaste mreže i tordirani venci, kao i ređi prikazi ruke i kružnog venca poznatog kao „vodenica“.

Samo mali broj stećaka nosi natpise – epitafe, pisane ranom ćirilicom ili glagoljicom, koje se danas više ne koriste. Iako retki, ovi natpisi pružaju dragocene podatke o pokojnicima, njihovim porodicama i društvenim odnosima u srednjem veku.

Imena sa kamena

U pisanim izvorima i literaturi pominje se sedam epitafa sa imenima osoba sahranjenih na ovom lokalitetu, među kojima su Vukša Dubčević, Bunco Rušović, Rašoje, Crijep, Raško Vlahović, Vitoje Daković – monah Gligorije i Rado Raičev.

Danas su čitljivi natpisi sačuvani samo na dva sanduka. Epitafi često započinju formulom „Ase leži“ („ovdje leži“) i mogu sadržati biografske podatke, religijske poruke ili informacije o onima koji su naručili izradu spomenika.

Poreklo kamena za izradu stećaka

Kamen za izradu stećaka verovatno je dopreman iz obližnjeg kamenoloma Drežnica, udaljenog oko dva kilometra vazdušnom linijom od nekropole. Iako je lokalitet geodetski snimljen i dokumentovan, arheološka iskopavanja do danas nisu sprovedena, pa Grebnice i dalje predstavljaju značajan istraživački potencijal.

Nekropola Grebnice–Bunčići danas se nalazi u šumskom okruženju, dostupna makadamskim putem i obelžena osnovnom turističkom signalizacijom. Iako su pojedini stećci oštećeni, nagnuti ili delimično utonuli i obrasli vegetacijom, lokalitet je u celini jako dobro očuvan.