Iako antički izvori beleže da su žene učestvovale u borbama sa zverima u rimskim arenama, do sada nije postojao nijedan pouzdan vizuelni dokaz. Novo istraživanje jednog zaboravljenog mozaika iz trećeg veka sada prvi put identifikuje takav prikaz i značajno pomera granice poznate istorije.

Više od vek i po stara ilustracija sa mozaika pronađenog u Remsu na severoistoku Francuske mogla bi da predstavlja jedini poznati vizuelni prikaz rimske žene koja se u areni borila protiv divlje životinje. Novo istraživanje objavljeno je u časopisu The International Journal of the History of Sport.

Zaboravljeni mozaik iz trećeg veka otkriven još 1860. godine. Iako je original gotovo u potpunosti uništen tokom Prvog svetskog rata, sačuvan je crtež koji je načinio arheolog Žan-Šarl Lorike, a upravo taj crtež omogućio je savremenu reinterpretaciju prikazane scene.

Šta predstavlja žena sa bičem?

Na jednom od medaljona mozaika prikazana je figura sa bičem koja stoji pored leoparda. Dugo se smatralo da je u pitanju muškarac ili čak takozvani agitator ili paegniarius (vrsta zabavljača u areni). Međutim, nova analiza ukazuje na drugačiji zaključak.

• Mrki medved iz Viminacijuma: Kako su životinje učestvovale u rimskim arenama?
• Poznato je da su muškarci bili gladijatori, ali šta je sa ženama?
• Arheolozi pronašli prvog gladijatora koga je usmrtio lav

Prema istraživaču Alfonsu Manjasu sa Univerziteta Kalifornije u Berkliju, nema sumnje da je u pitanju žena. Ključni dokaz predstavlja jasno prikazana dojka, što je u antičkoj umetnosti bio standardan način označavanja ženskog pola. Pored toga, figura nema opremu karakterističnu za druge tipove izvođača, poput štapa ili zaštitnika za ruku, što dodatno isključuje ranije interpretacije. Sve upućuje na to da je reč o venatrix – ženskom lovcu koja je učestvovala u borbama sa zverima u areni.

Venatrix, a ne osuđenica

Važno pitanje bilo je i da li je prikazana žena bila osuđenica na smrt (damnata ad bestias) ili profesionalna izvođačica. Razlika između ove dve kategorije u rimskom svetu bila je velika.

Osuđenici su obično bili nenaoružani i vezani, prepušteni zverima kao deo javnog pogubljenja. Nasuprot tome, venatores i venatrices bili su obučeni učesnici spektakala koji su koristili oružje i mogli preživeti svoje nastupe.

Figura sa mozaika jasno drži bič i nije prikazana kao sputana, što isključuje mogućnost da je reč o osuđenici. Umesto toga, verovatno je bila deo organizovanog nastupa, možda čak i u ulozi succursora, pomoćnika koji usmerava zver ka drugom lovcu.

Otkriće koje pomera granice poznate istorije

Značaj ovog otkrića prevazilazi identifikaciju jedne figure. Ono ima šire implikacije za razumevanje uloge žena u rimskim spektaklima.

Do sada se smatralo da su žene koje su lovile zveri u arenama nestale ubrzo nakon 100. godine nove ere. Dok su ženske gladijatorke zabranjene oko 200. godine. Međutim, mozaik iz Remsa datuje se u treći vek, što znači da su venatrices postojale najmanje jedan vek duže nego što se ranije pretpostavljalo.

Drugim rečima, žensko prisustvo u areni nije nestalo naglo, već je trajalo duže i verovatno bilo raznovrsnije nego što su pisani izvori sugerisali.

Između spektakla i društvenih normi

Za razliku od ženskih gladijatora, koji su često bili predmet kritike i moralne osude, žene koje su učestvovale u lovu na zveri imale su donekle povoljniji status u rimskom društvu.

Razlog za to može se tražiti u kulturnim obrascima. Lov je bio povezan sa božanstvima poput Dijane, boginje lova, što je činilo ovu aktivnost prihvatljivijom za žene. Nasuprot tome, borba protiv drugih ljudi bila je strogo vezana za mušku sferu i smatrana neprikladnom za žene.

Ipak, većina venatrices verovatno je poticala iz nižih društvenih slojeva, jer bi javno nastupanje u areni, često sa obnaženim telom, bilo neprihvatljivo za žene višeg statusa.

Mozaik koji je preživeo samo na papiru

Originalni mozaik iz Remsa bio je impresivnih dimenzija, oko 11 x 9 metara i sastojao se od 35 medaljona sa scenama iz amfiteatra: borbama gladijatora, prikazima lova i životinja.

Nažalost, većina mozaika uništena je tokom bombardovanja 1917. godine. Danas je sačuvan samo mali fragment, dok je ostatak poznat isključivo zahvaljujući Lorikeovim crtežima iz 19. veka. Upravo njihova preciznost, potvrđena očuvanim fragmentom, omogućava istraživačima da im veruju i koriste ih u savremenim analizama.

Ako je nova interpretacija tačna, mozaik iz Remsa predstavlja jedini do sada poznat vizuelni dokaz žene koja se borila protiv zveri u rimskoj areni.