Mala olovna pločica pronađena ispod gradskog trga u Holandiji otkrila je priču o magiji, robovima i natprirodnim silama koje su stanovnici Rimskog carstva prizivali pre gotovo dve hiljade godina.

Istraživači sa Univerziteta u Hajdelbergu uspeli su da dešifruju natpis na retkoj rimskoj pločici za bacanje kletvi pronađenoj tokom arheoloških istraživanja u holandskom gradu Heerlenu. Predmet potiče iz 2. veka, iz vremena kada je na tom području postojalo rimsko vojno naselje Coriovallum, u provinciji Donja Germanija.

Pločica je izrađena od olova i predstavlja takozvanu defixio – predmet namenjen prizivanju natprirodnih sila kako bi se nekome nanela šteta ili ograničila njegova moć. Takve kletve bile su rasprostranjene širom Rimskog carstva i korišćene su protiv sudskih protivnika, sportskih rivala ili ljubavnih suparnika.

Neobičan nalaz na severu Evrope

Iako su rimske kletve relativno dobro poznate arheolozima, nalaz iz Heerlena izdvaja se po jednom važnom detalju. Većina sličnih pločica pronađenih u severozapadnim delovima Rimskog carstva napisana je na latinskom, dok je ova ispisana starogrčkim jezikom.

Još zanimljivije je što tekst prati obrasce poznate iz egipatske magijske tradicije. To ukazuje da su se religijske i magijske ideje kretale hiljadama kilometara kroz ogromno Rimsko carstvo, od doline Nila do severnih granica današnje Holandije.

Savremena tehnologija otkrila skrivene znakove

Pločica dimenzija svega 9,3 × 4,8 centimetara bila je teško čitljiva zbog korozije i oštećenja nastalih tokom vekova. Kako bi pročitali natpis, istraživači su koristili metodu poznatu kao RTI (Reflectance Transformation Imaging).

Ova tehnika podrazumeva fotografisanje predmeta iz više uglova osvetljenja, nakon čega se slike digitalno kombinuju u jednu celinu. Na taj način postaju vidljivi i najmanji useci na površini metala koji golim okom gotovo da nisu uočljivi. Analiza je pokazala da se natpis sastoji od tri odvojene celine.

Bogovi, demoni i tajanstveni simboli

Na pločici se prvo pojavljuje prizivanje različitih božanstava i demonskih sila u skladu sa egipatskom magijskom tradicijom. Zatim slede tri misteriozna znaka poznata kao characteres – magijski simboli za koje se verovalo da prenose poruku natprirodnim bićima.

• Olovne pločice sa kletvama otkrivene u 2.000 godina starim grobovima
• Potvrđen najstariji pomen Boga na olovnoj pločici?

Nakon njih navedena su imena četiri osobe: dvojice muškaraca sa latinskim imenima i dve žene sa grčkim imenima. Sve četiri osobe opisane su kao robovi. Istraživači smatraju da je pločica mogla biti namenjena ili protiv ovih robova ili da je kletva izrečena u njihovo ime protiv neke pete, neimenovane osobe.

Da li je autor bila žena iz Egipta?

Posebnu pažnju naučnika privukla je kombinacija latinskih i grčkih imena. Prema mišljenju dr Julije Lugovaje sa Instituta za papirologiju Univerziteta u Hajdelbergu, moguće je da je jedna od žena pomenutih na pločici bila povezana sa rimskim Egiptom i da je upravo ona prenela znanje o ovakvim magijskim praksama na severne granice carstva.

Iako za takvu pretpostavku nema konačnih dokaza, sama činjenica da se egipatski magijski obrasci pojavljuju u Donjoj Germaniji govori o intenzivnim kulturnim vezama unutar Rimskog carstva.

Magija kao deo svakodnevnog života

U antičkom Egiptu magija nije nužno bila nešto tajno ili zabranjeno. Mnoge ritualne prakse povezane sa zaštitom, izlečenjem i religijom bile su društveno prihvaćene. Međutim, rituali kojima se pokušavalo nauditi drugima uglavnom su izvođeni u tajnosti. Tokom prvih vekova naše ere egipatske, bliskoistočne, jevrejske, a ponegde i hrišćanske tradicije počele su da se prepliću i šire širom Rimskog carstva.

Pločica iz Heerlena predstavlja izuzetno svedočanstvo tog procesa i pokazuje koliko su verovanja, ljudi i ideje bili povezani u antičkom svetu.

Za razliku od monumentalnih hramova, statua i vojnih građevina, ovakvi nalazi pružaju uvid u lične strahove, sukobe i nade običnih ljudi. Kletve su bile pokušaj da se natprirodnim putem utiče na stvarnost onda kada su druge mogućnosti izgledale nedostižno.

Izvor: Universität Heidelberg