Analiza biljnih ostataka pronađenih uz čuvenu „Devojku sa Ljuljailjaka“ ukazuje da jedno od najpoznatijih žrtvovanja u Carstvu Inka nije bilo samo verski obred, već i sredstvo političke kontrole nad osvojenim teritorijama.

Više od dve decenije nakon otkrića izuzetno očuvanih mumija na vulkanu Ljuljailjako (Llullaillaco), naučnici su uspeli da preciznije odrede kada je izveden jedan od najpoznatijih rituala žrtvovanja u Carstvu Inka. Rezultati nove studije ukazuju da ceremonija nije bila samo čin posvećen planinskim božanstvima, već je verovatno imala i važnu političku ulogu u širenju i učvršćivanju carske vlasti. Studija je objavljena u časopisu Archaeometry.

Mumije sa krova Anda

Godine 1999. arheolozi su na vrhu vulkana Ljuljailjako, na granici današnje Argentine i Čilea, otkrili izuzetno očuvane mumificirane ostatke troje dece. Nalazište se nalazi na visini od čak 6.715 metara, među najvišim arheološkim lokalitetima na svetu.

Najpoznatija među njima je četrnaestogodišnja devojčica poznata kao „Devojka“ (La Doncella) ili Ljuljailjako devojka. Njeno telo, kosa i odeća ostali su gotovo netaknuti zahvaljujući ekstremno hladnim i suvim uslovima.

Prethodna istraživanja pokazala su da su deca mesecima pre smrti prolazila kroz posebne pripreme. Njihova ishrana postala je bogatija, a konzumirala su i listove koke i alkohol. Sve je to bilo deo rituala poznatog kao capacocha, jednog od najvažnijih državnih obreda Inka.

Biljke su otkrile precizniji datum žrtvovanja

Iako su ranija radiokarbonska datiranja pokazivala da je žrtvovanje obavljeno negde između 1430. i 1520. godine, tako širok vremenski raspon otežavao je povezivanje događaja sa konkretnim istorijskim okolnostima. Zbog toga su istraživači odlučili da analiziraju biljne ostatke pronađene među prilozima uz sahranu. Među njima su se nalazili kukuruz, manioka i listovi koke – biljke koje su ubrane neposredno pre ceremonije i zato predstavljaju pouzdaniji pokazatelj vremena kada je ritual izveden.

Kombinujući radiokarbonsko datiranje, izotopsku analizu i statističko modelovanje, naučnici su uspeli da značajno suze vremenski okvir. Rezultati pokazuju da je ritual najverovatnije izveden između 1462. i 1507. godine, dok statistički modeli kao najizgledniji datum izdvajaju period oko 1489-1499. godine.

Religija i politika nisu bile odvojene

Novo datiranje smešta ceremoniju u vreme vladavine dvojice moćnih careva: Tupa Inke Jupankija (Topa Inca) i njegovog sina Huajne Kapaka (Huayna Capac). Upravo tokom njihovih vladavina Carstvo Inka dostiglo je najveći teritorijalni obim. To navodi istraživače na zaključak da ritual verovatno nije bio povezan sa neposrednim osvajanjem oblasti oko vulkana, jer je region tada već duže vreme bio pod kontrolom Inka.

• Deca su ritualno žrtvovana u Čičen Ici
• Otkrivene psihoaktivne supstance u kosi drevnih peruanskih mumija
• Tajne Inka sačuvane su u čvorovima

Umesto toga, capacocha je možda služila kao sofisticiran instrument državne politike. Velike ceremonije organizovane u udaljenim provincijama mogle su da učvrste lojalnost lokalnog stanovništva, potvrde autoritet vladara i istovremeno promovišu zajednički religijski identitet širom ogromnog carstva. Drugim rečima, religija i politika nisu bile odvojene sfere, a rituali su predstavljali moćno sredstvo integracije različitih naroda pod vlašću Inka.

Nema tragova prirodnih katastrofa kao razlog žrtvovanja

Zanimljivo je da novo datiranje ne odgovara periodima poznatih velikih vulkanskih erupcija niti ekstremnih klimatskih događaja. Time slabi pretpostavka da je žrtvovanje bilo reakcija na prirodnu katastrofu ili pokušaj umirivanja božanstava tokom krize. Umesto toga, sve više dokaza ukazuje da su ovakve ceremonije bile deo planske strategije upravljanja carstvom, koja je kombinovala religijske obrede, političku propagandu i demonstraciju moći.

Arheološka istraživanja pre pisanih izvora

Većina pisanih podataka o Inkama potiče iz perioda nakon španskog osvajanja, pa su arheološki nalazi često jedini način da se rekonstruišu događaji iz perspektive samih Inka. Zbog toga novo istraživanje predstavlja značajan korak ka boljem razumevanju načina na koji je funkcionisalo jedno od najvećih carstava pretkolumbovske Amerike.

Preciznije datiranje rituala na Ljuljailjaku omogućava istoričarima da sagledaju složen odnos između religije, politike i imperijalne ekspanzije. Mumije sa vrha Anda tako i dalje otkrivaju nove detalje o svetu Inka. U njihovom svetu su žrtvovanje, vera i državna vlast bili neraskidivo povezani.