Nova arheološka kampanja u Starom Kostolcu mogla bi doneti jedno od najvažnijih otkrića za proučavanje srednjovekovne Srbije. Istraživači nastavljaju iskopavanja monumentalnog kamenog objekta za koji se sve više veruje da je srednjovekovna crkva.

Arheološki tim Narodnog muzeja u Požarevcu 20. jula 2026. godine zvanično je započeo novu istraživačku sezonu na lokalitetu Mali grad – Todića crkva u Starom Kostolcu. Ovogodišnja istraživanja usmerena su na nastavak iskopavanja monumentalnog kamenog objekta, za koji postoje ozbiljne indicije da predstavlja srednjovekovnu crkvu.

• Šta su dosadašnja arheološka istraživanja otkrila o srednjovekovnoj crkvi u srcu Šumadije
• Posetili smo arheološko nalazište Orlovine u Malom Zvorniku sa monumentalnom crkvom – evo šta ćete tamo još videti
• Izuzetno otkriće arheologa tokom iskopavanja srednjovekovnog Braničeva

Ukoliko se ta pretpostavka potvrdi, arheolozi bi mogli da dođu do prvih jasnih materijalnih dokaza o postojanju Braničevske episkopije, čije se osnivanje 1019. godine, za vreme vizantijskog cara Vasilija II, pominje u istorijskim izvorima.

Tragovi fresaka ukazuju na bogato ukrašenu crkvu

Tokom prethodne dve istraživačke kampanje otkriveni su brojni fragmenti fresaka, kao i nekropola formirana neposredno iznad ruševina objekta. Iako su ostaci živopisa usitnjeni usled kasnijih razaranja, stručnjaci ističu da se na njima prepoznaje izuzetno bogata paleta boja, a moguće i delovi figuralnih predstava, što ukazuje da je unutrašnjost građevine bila raskošno oslikana.

Preliminarne analize datuju objekat u period između 11. i 13. veka. Posebno značajan nalaz predstavlja nekropola sa 15 otkrivenih grobova, nastala nakon rušenja objekta. Takva praksa sahranjivanja karakteristična je za srednjovekovne crkve i dodatno potvrđuje pretpostavku da je građevina imala sakralnu funkciju.

Važan korak ka razumevanju srednjovekovnog Braničeva

Srednjovekovno Braničevo prvi put se u pisanim izvorima pominje 1019. godine, kada se navodi kao sedište episkopije. Ipak, do danas nije pronađen pouzdan arheološki dokaz koji bi potvrdio lokaciju te crkvene ustanove.

Nova istraživanja mogla bi da popune upravo tu prazninu i pruže odgovor na jedno od važnijih pitanja srpske srednjovekovne arheologije.

Grad podignut na temeljima Viminacijuma

Srednjovekovni grad Braničevo razvio se na prostoru nekadašnjeg rimskog Viminacijuma, uz obale reke Mlave. Njegovo urbano jezgro činila su dva utvrđenja – Mali grad i Veliki grad, smeštena na prirodno zaštićenim uzvišenjima iznad današnjeg Kostolca, dok se prostrano podgrađe prostiralo na lokalitetima Rudine i Svetinja.

Mali grad imao je izuzetno povoljan strateški položaj. Sa severa i istoka štitili su ga Dunavac i reka Mlava, zbog čega je vekovima kontrolisao plovni put Dunavom. Upravo zahvaljujući takvom položaju, lokalitet je bio naseljavan još od eneolita, pa sve do savremenog doba.

Istraživanja traju gotovo dve decenije

Savremena sistematska arheološka istraživanja na Malom gradu započela su 2007. godine sa ciljem da provere podatke iz istorijskih izvora i rasvetle nastanak, razvoj i propast srednjovekovnog Braničeva.

Ranija istraživanja pokazala su da najveći deo srednjovekovnih nalaza potiče iz 12. i početka 13. veka, dok je manji broj nalaza ukazivao na moguće naseljavanje još tokom 10. i 11. veka.

Ovogodišnju istraživačku kampanju predvodi muzejski savetnik Dragana Spasić-Đurić, a projekat se realizuje uz podršku Grada Požarevca. Ukoliko nova iskopavanja potvrde da je monumentalni objekat zaista crkva, Braničevo bi moglo da dobije jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića vezanih za svoju srednjovekovnu prošlost.

Link do rada