Lovci-sakupljači su razvili igre zasnovane na slučajnosti hiljadama godina pre civilizacija Starog sveta.

Novo istraživanje objavljeno u časopisu American Antiquity donosi iznenađujuće saznanje. U radu se piše da najstarije poznate kocke u istoriji čovečanstva potiču iz Severne Amerike i stare su više od 12.000 godina. Time znatno prethode najranijim kockama iz bronzanog doba Starog sveta, koje su do sada smatrane početkom igara na srećui verovatnoći.

Studiju potpisuje Robert J. Maden sa Univerziteta Kolorado, koji je analizom arheoloških nalaza pokazao da su lovci-sakupljači sa zapadnih Velikih ravnica već krajem poslednjeg ledenog doba koristili predmete namenjene proizvodnji nasumičnih ishoda i to u jasno strukturisanim igrama.

Kako su izgledale kocke iz ledenog doba

Najstariji primeri potiču iz tzv. Folsom perioda (pre oko 12.800-12.200 godina), sa lokaliteta u Vajomingu, Koloradu i Novom Meksiku. Za razliku od današnjih kocki, ovi predmeti nisu bili kubični, već dvostrani, takozvani „binarni lotovi“.

• Najstarije kockice za igru ili proricanje potiču iz doline Inda
• Najstariju društvenu igru izmisli su nomadi
• Otkriveni rimski žetoni za drevne strateške igre

Izrađivani su od kostiju, pažljivo oblikovani u male, ravne ili blago zaobljene komade, najčešće ovalnog ili pravougaonog oblika. Svaka strana bila je jasno razlikovana bojom, urezima ili obradom površine, što je slično principu „glava-pismo“ kod novčića.

Prilikom bacanja, kocke su davale jedan od dva moguća ishoda, a rezultat igre zavisio je od broja komada koji bi pali na stranu koja se računa. Prema Madenu, ovi predmeti nisu slučajni nusproizvodi obrade kostiju, već namerno dizajnirani alati za proizvodnju slučajnosti.

Preispitivanje istorije verovatnoće

Istoričari matematike dugo su smatrali da su igre sa kockama nastale u složenim društvima Starog sveta pre oko 5.500 godina i da predstavljaju prvi korak ka razvoju teorije verovatnoće i statistike. Međutim, novo istraživanje pokazuje na znatno dublje korene ovih praksi.

Iako Maden naglašava da lovci-sakupljači nisu razvili formalnu teoriju verovatnoće, oni su svesno koristili nasumične ishode u ponovljivim, pravilima vođenim situacijama. Time su intuitivno primenjivali obrasce koje danas povezujemo sa verovatnoćom, poput zakona velikih brojeva.

Igre kao društvena tehnologija

Istraživanje takođe pokazuje koliko su igre na sreću bile rasprostranjene i dugotrajne. Kocke su pronađene na 57 arheoloških lokaliteta širom dvanaest američkih saveznih država, u kontekstima koji obuhvataju različite kulture i načine života: od paleoindijskog do kasnog praistorijskog perioda.

Prema autoru, ova dugovečnost ukazuje na njihov dubok društveni značaj. Igre su stvarale neutralne prostore sa jasnim pravilima, u kojima su se ljudi iz različitih grupa mogli susretati bez konflikta. U tim okvirima razmenjivala su se dobra i informacije, sklapali savezi i upravljalo neizvesnošću svakodnevice.