Arheolozi sa Univerziteta u Haifi otkrili su u antičkom gradu Hipos, nedaleko od Galilejskog jezera, mozaik star oko 1.600 godina sa natpisom „Mir sa starijima“. Prema tumačenju istraživača, reč je o najranijem materijalnom dokazu postojanja doma za stare u antičkom svetu.

Tokom iskopavanja u Nacionalnom parku i vizantijskom gradu Hipos (Susita), arheolozi su naišli na bogato dekorisan mozaik koji se nalazio na ulazu u javnu građevinu. Mozaik, datovan u kasni 4. ili rani 5. vek n. e., ukrašen je biljnim i životinjskim motivima, krstom, slovima alfa i omega, kao i grčkim natpisom koji glasi: „Mir sa starijima“ (Εἰρήνη τοῖς πρεσβυτέροις).

Zašto dom za stare, a ne crkva?

Iako su hrišćanski simboli u početku naveli istraživače na pretpostavku da je u pitanju crkva, detaljna analiza arhitekture nije pokazala prisustvo tipičnih crkvenih elemenata. Kako ističe dr Majkl Ajzenberg sa Zinman instituta za arheologiju, jedan od rukovodilaca projekta, „nije pronađen nijedan arhitektonski trag koji bi ukazivao na sakralnu građevinu“.

Upravo natpis, koji se direktno obraća starijoj populaciji, naveo je tim da razmotri drugačiju funkciju objekta, na – ustanovu za stare. Nakon konsultacija sa stručnjacima za kasnoantičke socijalne institucije, kao najverovatnije tumačenje izdvojena je mogućnost da se radi o domu za stare osobe, namenjenom hrišćanskim vernicima.

Najraniji dokaz institucionalne brige o starima

U naučnom radu objavljenom u časopisu Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, autori navode da bi, ukoliko se ova interpretacija potvrdi, objekat iz Hiposa predstavljao najstariji arheološki potvrđen dom za stare na svetu. Iako se takve ustanove pominju u pisanim izvorima iz 5. i 6. veka, do sada nije postojao jasan materijalni dokaz njihovog postojanja.

• Izraelski arheolozi otkrili 1.500 godina star manastir
• Vizantijski monah asketa u lancima zapravo je žena
• Otkrivena freska poslednjeg vizantijskog cara Konstantina XI Paleologa

„Natpis se obraća tačno određenoj društvenoj grupi, što je izuzetno retko u arheološkom kontekstu“, navode autori. „On pruža dragocen uvid u svakodnevni život starijih ljudi u kasnoj antici i ukazuje na preuzimanje brige o starima od strane hrišćanske zajednice, umesto isključivo od porodice.“

Viznantijski grad Hipos – religijski i društveni centar

Hipos je tokom vizantijskog perioda bio jedno od ključnih središta hrišćanstva u regionu Galileje. Kao deo Dekapolisa, grad je imao značajnu versku, ekonomsku i administrativnu ulogu, a poznato je da je u njemu postojalo najmanje sedam crkava i episkopsko sedište.

Otkrivanje moguće ustanove za brigu o starima dodatno potvrđuje da je Hipos bio grad u kome su se razvijali novi oblici društvene solidarnosti, u skladu sa hrišćanskim vrednostima kasne antike.

Oprez i otvorena pitanja

Ipak, deo stručne javnosti poziva na oprez. Neki istraživači smatraju da bi objekat mogao biti deo šire institucije, poput bolnice ili manastirskog kompleksa, koji je uključivao i negu starijih osoba. Dalja iskopavanja i analiza prostora biće ključni za konačno tumačenje.

Kako ističe Ajzenberg, „ovo otkriće otvorilo je više pitanja nego odgovora, ali upravo to i jeste suština arheologije“.