Analiza skeleta iz masovne grobnice u Španiji pokazala je da su respiratorne bolesti, verovatno uključujući tuberkulozu, pogađale decu još pre gotovo 5.000 godina.

Istraživanje 48 dečjih skeleta iz masovne grobnice Camino del Molino pokazalo je da su respiratorne infekcije, verovatno uključujući tuberkulozu, predstavljale ozbiljan problem za praistorijske zajednice na Iberijskom poluostrvu.

Više od 4.500 godina pre našeg vremena, stanovnici jugoistočnog dela Iberijskog poluostrva sahranjivali su svoje mrtve u velikoj veštačkoj grobnici uklesanoj u stenu.

Tokom višegodišnjih arheoloških istraživanja otkriveni su posmrtni ostaci najmanje 1.348 osoba. Iako je sam broj sahranjenih impresivan, pažnju naučnika posebno su privukli skeleti dece i adolescenata. Upravo zahvaljujući njima, istraživači su uspeli da rekonstruišu deo zdravstvene slike jedne praistorijske zajednice i otkriju da su deca pre gotovo pet milenijuma verovatno bila izložena učestalim i dugotrajnim respiratornim bolestima.

Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu International Journal of Paleopathology.

Izuzetno retko očuvani skeleti najmlađih

Masovne grobnice iz praistorije predstavljaju izazov za bioarheologe. Tokom vekova, ljudski ostaci se često pomeraju, mešaju i oštećuju, pa je teško rekonstruisati pojedinačne živote ili zdravstveno stanje pokojnika.

Camino del Molino predstavlja izuzetak. Grobnica je korišćena tokom više od 700 godina, između približno 3000. i 2200. godine pre nove ere. Uprkos tome, arheolozi su pronašli 48 gotovo potpuno očuvanih skeleta dece i adolescenata u anatomskom položaju, odnosno sa kostima koje su ostale povezane onako kako su bile u trenutku sahranjivanja. Takvi nalazi izuzetno su retki u evropskoj praistoriji.

„Prisustvo 48 anatomski povezanih skeleta dece pruža jedinstvenu priliku za proučavanje lezija koje se često povezuju sa respiratornim infekcijama“, navode autori studije. Istraživači su analizirali skelete dece uzrasta od jedne do devetnaest godina.

Tragovi bolesti sačuvani u kostima

Iako mnoge bolesti ne ostavljaju tragove na kostima, dugotrajne ili ponavljane infekcije ponekad mogu izazvati promene koje opstaju hiljadama godina. Naučnici su se fokusirali na dve grupe promena. Prvu su činile porozne lezije – sitne šupljine i promene na površini kostiju, naročito lobanje, očnih duplji i butnih kostiju. Drugu grupu činile su promene koje se često povezuju sa respiratornim infekcijama, uključujući stvaranje nove koštane mase na unutrašnjim površinama rebara, promene na pršljenovima i karakteristične tragove na unutrašnjoj strani lobanje. Rezultati su pokazali da je čak 44 od 48 analiziranih dečjih skeleta imalo najmanje jednu patološku promenu.

Porozne lezije registrovane su kod 89,6 odsto analiziranih, dok je gotovo 69 odsto pokazivalo promene povezane sa respiratornim bolestima. Najzanimljivije je to što su obe vrste promena istovremeno bile prisutne kod dve trećine svih analiziranih skeleta. Statistička analiza pokazala je da su deca sa poroznim lezijama imala više od jedanaest puta veću verovatnoću da razviju i promene povezane sa respiratornim infekcijama.

Da li je tuberkuloza bila prisutna?

Jedno od najintrigantnijih pitanja jeste da li je među decom iz Camino del Molina bila prisutna tuberkuloza. Iako nijedan skelet nije pokazivao klasične znake uznapredovale tuberkuloze, poput razaranja pršljenova (Potova bolest), pronađen je niz promena koje se u drugim arheološkim i medicinskim studijama dovode u vezu sa ranim fazama ove infekcije. Posebno su značajne promene na unutrašnjoj strani lobanje, poznate kao serpens endocrania symmetrica, kao i sitna udubljenja i tragovi pojačane vaskularizacije kostiju.

Ovakve lezije mogu nastati kada se organizam bori protiv infekcije koja se širi krvotokom, uključujući i tuberkulozu. Međutim, autori naglašavaju da nijedna od ovih promena nije specifična samo za jednu bolest. Slični tragovi mogu nastati i usled drugih hroničnih infekcija ili upalnih procesa. Zbog toga će konačan odgovor morati da sačekaju buduće analize drevne DNK.

Najugroženiji su bili najmlađi

Posebno zanimljiv obrazac primećen je kada su istraživači uporedili različite uzraste. Prvi vrhunac učestalosti promena zabeležen je kod dece između prve i četvrte godine života. U ovoj grupi gotovo svi analizirani imali su promene na unutrašnjoj strani lobanje, a više od 85 odsto pokazivalo je istovremeno prisustvo poroznih i infektivnih lezija. Drugi vrhunac javlja se kod adolescenata uzrasta od 10 do 14 godina. Naučnici smatraju da je ovaj obrazac povezan sa periodima povećane biološke osetljivosti. Mala deca imaju još uvek nerazvijen imuni sistem, dok adolescencija donosi hormonalne promene, ubrzan rast i intenzivnije društvene kontakte, što može povećati izloženost zaraznim bolestima.

• Deca iz srednjovekovnog Brskova: kosti koje svedoče o teškom detinjstvu
• Kada skeleti govore: smrtnost dece u antičkom Sirmijumu
• Kako su monasi u kasnom srednjem veku obolevali od tuberkuloze?

Nasuprot tome, kod starijih adolescenata između 15 i 19 godina određene lezije postaju ređe ili pokazuju znake zarastanja. To bi moglo značiti da su upravo najotporniji uspevali da prežive rane periode života i da do kasne adolescencije uđu sa manje aktivnih zdravstvenih problema.

Životna sredina pogodovala je širenju infekcija

Arheološki podaci ukazuju da su stanovnici Camino del Molina živeli u uslovima koji su mogli pogodovati razvoju respiratornih bolesti. Zajednica se oslanjala na stočarstvo, pre svega uzgoj ovaca i koza. Ljudi su svakodnevno boravili u prostorima ispunjenim dimom iz ognjišta, prašinom nastalom tokom obrade useva i organskim česticama povezanim sa preradom hrane i drugim zanatskim aktivnostima.

Deca su od najranijeg uzrasta bila izložena istom okruženju kao i odrasli. Pored toga, blizak kontakt sa domaćim životinjama mogao je povećati rizik od prenosa pojedinih zoonotskih bolesti. Istraživači ističu da upravo kombinacija životnih uslova, ishrane, rasta i čestih infekcija verovatno objašnjava visoku učestalost koštanih promena.