Genetička istraživanja pokazuju da su moderni ljudi nastali iz više međusobno povezanih populacija širom Afrike, a ne iz jedne izolovane grupe kako se dugo verovalo.

Poreklo naše vrste možda je daleko složenije nego što se do sada pretpostavljalo. Istraživanje objavljeno u časopisu Nature donosi svež pogled na evoluciju čoveka i dovodi u pitanje jednu od najraširenijih ideja u paleoantropologiji. To je da svi moderni ljudi potiču iz jedne zajedničke, izolovane populacije u Africi.

Umesto toga, naučnici predlažu model prema kojem su se prvi pripadnici vrste Homo sapiens razvijali u više međusobno povezanih populacija rasprostranjenih širom afričkog kontinenta. Te grupe su se tokom stotina hiljada godina povremeno razdvajale, ali su nastavile da razmenjuju gene, stvarajući složenu mrežu evolutivnih veza.

Od porodičnog stabla do mreže populacija

Većina naučnika saglasna je da je Afrika kolevka modernog čoveka. Međutim, pitanje kako su se rane ljudske populacije razvijale i međusobno povezivale ostalo je predmet brojnih rasprava.

Tim istraživača predvođen antropolozima Brenom Hen sa Univerziteta Kalifornije u Dejvisu i Simonom Gravelom sa Univerziteta Mekgil uporedio je genetske podatke savremenih afričkih populacija sa fosilnim dokazima ranih pripadnika vrste Homo sapiens. Rezultati ukazuju da ljudska evolucija ne liči na jednostavno porodično stablo sa jednim korenom, već na razgranatu mrežu populacija koje su dugo ostajale u kontaktu.

Ključnu ulogu odigrali su narodom Nama

Posebno važan deo istraživanja predstavljala je analiza 44 novosekvenciranih genoma pripadnika naroda Nama iz južne Afrike. Ova autohtona populacija poznata je po izuzetno visokom nivou genetičke raznovrsnosti. Uzorci pljuvačke prikupljeni su između 2012. i 2015. godine, a njihova analiza omogućila je istraživačima da testiraju različite modele ljudskog porekla.

Najbolje rezultate dao je model prema kojem je najstarije razdvajanje ljudskih populacija koje se i danas može prepoznati u genetskom materijalu nastupilo pre oko 120.000 do 135.000 godina. Međutim, pre tog perioda postojale su dve ili više populacija koje su se razlikovale samo u manjoj meri i koje su tokom stotina hiljada godina nastavile da razmenjuju gene.

Nema potrebe za „tajanstvenim“ ljudskim vrstama

Studija dovodi u pitanje i neke ranije teorije koje su pokušavale da objasne genetsku raznovrsnost savremenih ljudi pretpostavljajući ukrštanje sa nepoznatim arhaičnim ljudskim vrstama u Africi.

Prema novom modelu, mnogi genetski obrasci mogu se objasniti unutrašnjom strukturom ranih populacija Homo sapiensa, bez potrebe za uvođenjem dodatnih, za sada nepoznatih ljudskih linija.

• Pronađeno najstarije „ljudsko lice“ i najstariji ljudski fosil u Evropi
• Da li su ljudi govorili pre 135.000 godina?

„Predstavljamo nešto što ranije niko nije testirao“, istakla je Brena Hen, dodajući da ovo istraživanje značajno menja način na koji naučnici posmatraju poreklo naše vrste.

Šta to znači za fosile?

Rezultati imaju važne posledice i za tumačenje fosilnih nalaza. Istraživači procenjuju da samo 1-4 odsto genetskih razlika među današnjim ljudima potiče od razlika između tih drevnih populacija. Pošto su populacije nastavile da se mešaju tokom dugog vremenskog perioda, verovatno su bile i fizički veoma slične. Zbog toga neke fosilne vrste sa izrazito drugačijim anatomskim karakteristikama, poput Homo naledi, verovatno nisu direktno doprinele nastanku modernog čoveka.

Sve više dokaza o složenoj prošlosti ljudi

Kasnija istraživanja dodatno su naglasila značaj afričke genetske raznovrsnosti za razumevanje ljudske evolucije. Studije objavljene tokom 2024. i 2025. godine pokazale su dug kontinuitet populacija u južnoj Africi i otkrile genetske varijante koje danas više ne postoje među živim ljudima.

Zajednička poruka ovih istraživanja jeste da poreklo čoveka nije rezultat jednog događaja na jednom mestu. Naprotiv, nastanak naše vrste bio je dugotrajan proces oblikovan migracijama, kontaktima i mešanjem brojnih populacija širom Afrike.

Izvor: Science Daily