Ostaci srednjovjekovnog grada Mičevca, danas tek tiha ruševina nad dolinom, nekada su predstavljali važnu tačku kontrole i života na prostoru istočne Hercegovine.

Nalaze se na desnoj obali Trebišnjica, u neposrednoj blizini naselja Perovića most, oko 5,6 kilometara od centra Trebinje, uz magistralni put Trebinje-Nikšić.

Prema predanju, grad je podigao vojvoda Mičeta, po kome je Mičevac i dobio ime. Utvrđenje se sastojalo od tvrđave i podgrađa. Sama tvrđava bila je smeštena na manjem uzvišenju, ali je uprkos tome dominirala širim prostorom, dok se ispod nje razvijalo podgrađe.

Srednjovekovni grad Mičevac danas se nalazi na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine od 2003. godine.

Arheološka istraživanja i najstariji slojevi

Arheološka istraživanja srednjovjekovnog grada Mičevca sprovedena su 1983. Godine od strane Mag. arheologije Đorđa Odavića. Utvrđeno je da je grad bio smešten na manjem uzvišenju koje mu je omogućavalo kontrolu šireg područja i ključnog puta između Dubrovnika i unutrašnjosti.

Na ovom lokalitetu otkriveni su i znatno stariji slojevi: tragovi praistorijskog gradinskog naselja, najverovatnije iz eneolita, kao i materijal iz perioda antike. Ova stratigrafska raznovrsnost ukazuje na dug kontinuitet naseljavanja i izuzetnu važnost ovog prostora kroz različite istorijske epohe.

Raznovrstan arheološki materijal svedoči o Mičevcu kao razvijenom ekonomskom i vojno-strateškom centru. Njegova osnovna funkcija bila je kontrola puta koji je prolazio neposredno uz utvrđenje, dok je u samom gradu bilo sedište carinika.

Istorijski razvoj i politički kontekst

Tačno vreme podizanja grada nije poznato. Prema legendi, osnivač je bio vojvoda Mičeta. Istoričar Ćiro Truhelka Vego navodi, pozivajući se na Lukarevića, da se u blizini Mičevca (rocca di Miciaz) u 11. veku odigrala bitka između humskog kneza Ljutovida i zetskog kneza Dobroslava.

• Sprovode se arheološka istraživanja na lokalitetu Marijin grad
• Kupinik – poslednja srpska prestonica otkriva svoje tajne

Pouzdaniji istorijski izvori potiču iz vremena vladavine Stjepan Vukčić Kosača. Od 1438. godine Trebinje, a verovatno i Mičevac, nalazili su se u njegovom posedu. Zbog dugotrajne vlasti hercega Stjepana, grad se u izvorima često naziva i „Hercegov grad“.

U tom periodu Mičevac je imao ključnu vojno-stratešku ulogu. Služio je za kontrolu druma, ali i kao carinsko sedište, dok se u obližnjem Varošištu razvijalo podgrađe.

U poveljama iz sredine 15. veka Mičevac se pominje različitim terminima: kao castelo 1444. godine, castrum 1448. godine i civitate 1454. godine, što ukazuje na njegov administrativni i urbanistički značaj.

Nakon sukoba između hercega Stjepana i njegovog sina Vladislava, grad prelazi u ruke vojvode Vladislava. Tokom poslednjih borbi 1466. godine, Dubrovčani su pružili pomoć braniocima Mičevca. Iste godine Trebinje pada pod vlast Osmanskog carstva, a verovatno tada i Mičevac prelazi u njihove ruke. U osmanskom periodu grad gubi značaj i nestaje iz pisanih izvora.

Izgled i fortifikacioni sistem

Grad Mičevac je bio opasan bedemima koji su zatvarali jedinstvenu celinu nepravilnog pravougaonog oblika, površine oko 1300 m². Njegova forma bila je prilagođena konfiguraciji terena i funkcionalnim potrebama.

Na bedemima su se nalazile četiri masivne kule, koje su bile direktno integrisane u odbrambeni sistem. Kule su imale podzemne prostorije nalik čatrnjama, odnosno cisternama za vodu. Njihova funkcija nije do kraja razjašnjena, moguće je da su služile za prikupljanje vode ili kao tamnice.

Postojalo je verovanje da se u njima krije blago, zbog čega su dve kule bile nelegalno otkopane, ali bez arheoloških nalaza.

Na zapadnoj strani grada nalazila se isturena kula (kula broj 5), nepravilne pravougaone osnove sa ukošenim zidovima, koja već pokazuje elemente kasnijih fortifikacionih rešenja, nalik tabiji. Tačan položaj ulaza u grad nije utvrđen.

Jedan od objekata unutar utvrđenja identifikovan je kao palata dimenzija 14 × 7,2 metra, što ukazuje na prisustvo upravne ili rezidencijalne funkcije unutar grada.

Pokretni arheološki materijal

Najveći deo pokretnog arheološkog materijala čini kasnosrednjovekovna keramika. Posebno su značajni brojni ulomci majolike, importovane iz Italije, što potvrđuje trgovačke veze i viši standard života.

Od metalnih nalaza pronađeni su fragmenti korodiranog gvožđa, čija funkcija nije mogla biti pouzdano utvrđena. Među luksuznijim predmetima izdvajaju se dva manja bronzana predmeta srcolikog oblika, nepoznate namene.

Zanimljivo je da je u utvrđenju pronađeno više luksuznih predmeta nego oružja. Od vojnog materijala registrovane su dve gvozdene strelice, nekoliko kamenih topovskih đuladi i oblutaka koji su služili kao projektili za praćke.

Pronađena su i četiri novčića: dva bronzana i dva srebrna. Pretpostavlja se da su bronzani primerci rimskog porekla, iako su bili u lošem stanju. Na jednom srebrnom novčiću jasno je prepoznat lik svetog Vlaha, zaštitnika Dubrovnika, što dodatno potvrđuje veze sa tim gradom.

Konzervacija i savremeni radovi

Konzervatorsko-restauratorski radovi na kruništima zidova i kula sprovedeni su u periodu od 1984. do 1986. godine, sa ciljem sprečavanja daljeg propadanja struktura.

Tokom 2026. godine u toku su novi radovi na uređenju i zaštiti lokaliteta, u okviru projekta prekogranične saradnje „InclUSivE HERITAGE – Sustainable Cultural Tourism in Hinterlands“. Projekat se realizuje kroz program saradnje Bosne i Hercegovine i Crne Gore, uz podršku Evropske unije.

Nosilac projekta je Polimski muzej, dok je partner Muzej Hercegovine. Radovi obuhvataju čišćenje i sanaciju zidova, uklanjanje rastinja, kao i mere zaštite i stabilizacije najugroženijih delova tvrđave. Cilj je očuvanje autentičnosti i produženje veka trajanja ovog značajnog spomenika, kako bi Mičevac ostao prepoznatljivo mesto istorije i identiteta Trebinja i šire regije.

---

Izvor: Old.kons.gov i Odavić, Đ. 1983. Predhodni izvještaj sa arheološkog iskopavanja na srednjovjekovnom gradu Mičevcu. Tribunia 7: 213-215.

Tekst je dopunjen novim fotografijama i informacijama. Prvi put je publikovan 10.12.2019.