Mermerni torzo rimskog cara iz 1. veka prodat je na aukciji kuće Sotbi (Sotheby’s) u Njujorku za 34,3 miliona dolara, čime je postavljen novi aukcijski rekord za antičku rimsku skulpturu.

Posle 14 minuta nadmetanja, ova gotovo 2.000 godina stara skulptura dostigla je cenu gotovo tri puta veću od najviše procenjene vrednosti, a njena istorija otkriva i kako je Rimsko carstvo demonstriralo svoju moć u tek osvojenim provincijama.

Skulptura koja je predstavljala moć Rimskog carstva

Mermerni torzo visok je oko 110 centimetara, a prikazuje cara u bogato ukrašenom oklopu. Poticao je od veće statue koja je, prema navodima aukcijske kuće, predstavljala jednog od careva iz julijevsko-klaudijevske dinastije. Ova dinastija vladala je Rimskim carstvom od 27. godine pre nove ere do 68. godine nove ere.

Skulptura je izrađena od mermera sa grčkog ostrva Paros, poznatog po kvalitetnom belom mermeru koji su cenili antički vajari. Iako je sačuvan samo torzo, pažljivo izrađeni detalji oklopa svedoče o umeću antičkih majstora i simbolici kojom je predstavljana carska vlast.

Prema podacima o poreklu skulpture koje je objavio Sotbi, ona je prvobitno bila postavljena u jednom od dva hrama na severoistočnom uglu foruma Salone, u rimskoj provinciji Dalmaciji, na području današnje Hrvatske.

U vreme kada je rimska vlast učvršćivana u osvojenim oblastima, ovakvi monumentalni spomenici imali su značaj koji je prevazilazio umetničku funkciju. Njihovo postavljanje u središta javnog i verskog života predstavljalo je vidljivu potvrdu nove političke stvarnosti i autoriteta Rima.

Simbolika na carskom oklopu

Oklop je ukrašen složenim reljefnim prikazima koji prenose poruku o rimskoj vojnoj nadmoći, prosperitetu i božanskoj podršci carskoj vlasti.

Na njegovom gornjem delu nalazi se Sol, rimski bog Sunca, čija je simbolika bila povezana sa svetlošću, obnovom i uspostavljanjem novog poretka. Sunčevi motivi imali su važno mesto u političkoj ideologiji cara Avgusta, prvog rimskog cara, koji je svoju vladavinu predstavljao kao početak novog doba mira i stabilnosti.

Ispod Sola prikazane su dve personifikacije Viktorije, boginje pobede, uz oružje poraženih neprijatelja. Ovakvi motivi slavili su rimske vojne uspehe i isticali domet carske moći.

Na oklopu se pojavljuju i ovnovske glave, povezane sa plodnošću i obiljem, kao i maske velikih mačaka, koje su mogle da simbolizuju snagu i imaju zaštitnu, apotropejsku ulogu, odnosno da štite od zla.

Svaki od ovih elemenata bio je deo vizuelnog jezika kojim je rimska vlast predstavljana kao snažna, legitimna i trajna.

Statua kojoj je mogao da se menja portret

Statua je prvobitno imala zasebno izrađene udove i glavu sa portretom cara. Takav način izrade omogućavao je da se portret zameni kada bi novi vladar stupio na presto, dok je monumentalno telo sa carskim oklopom moglo da ostane isto.

Na taj način spomenik nije bio samo prikaz određene istorijske ličnosti. On je istovremeno predstavljao instituciju cara i kontinuitet carske vlasti, čak i kada se vladari smenjuju.

Iako se ovakve statue oslanjaju na grčku vajarsku tradiciju, Rimljani su umetnost koristili i kao sredstvo političke komunikacije. Monumentalne skulpture postavljene na forumima, trgovima i u hramovima prenosile su poruke o vojnoj pobedi, božanskoj naklonosti i uređenju društva.

Od porodične kuće u Austriji do aukcijskog rekorda

Skulptura ima i neobičnu noviju istoriju. Godinama se nalazila u kolekciji naslednika Vilhelma Alojza Maksimilijana Nojmana (Wilhelm Aloys Maximilian Neumann), kolekcionara iz Graca u Austriji, koji je živeo u 19. veku.

• Srpski srednjovekovni pojas iz 14. veka ponuđen na prodaju za 35.000 dolara u inostranstvu
• Jedinstveni pečat Stefana Nemanje koji je otkupljen za Istorijski muzej Srbije

Pred kraj Drugog svetskog rata, dok su sovjetske trupe napredovale kroz Austriju, porodica je skulpturu sakrila u prostoru između dvoja vrata, a zatim zazidala otvore. Torzo je ponovo otkriven tek tokom preuređenja porodične kuće, kako je 2010. godine.

Iste godine skulptura je prodata na aukciji kuće Sotbi za 7,36 miliona dolara austrijskom kolekcionaru. Kada se ponovo pojavila na aukciji u oktobru 2026. godine, procenjena je na između osam i 12 miliona dolara, ali je konačna cena dostigla 34,3 miliona dolara, uključujući proviziju kupca.

Tako je fragment antičkog spomenika, prvobitno postavljen u javnom prostoru rimske Dalmacije da veliča carsku vlast, više od dve hiljade godina kasnije postao jedno od najskupljih dela antičke umetnosti prodatih na aukciji.