Na arheološkom lokalitetu Tel Azekah istraživači su otkrili izuzetno neobično i potresnu grobnicu sa skeletnim ostacima najmanje 68 osoba, od kojih su gotovo svi bili odojčad i mala deca.

Ovaj nalaz, datovan u 5. vek pre nove ere, otvara nova pitanja o odnosu prema najmlađima u društvima južnog Levanta tokom persijskog perioda.

Otkrivena struktura prvobitno nije imala pogrebnu funkciju. Reč je o cisterni uklesanoj još u srednjem bronzanom dobu, koja je vekovima služila za prikupljanje vode. Tek mnogo kasnije, tokom persijskog perioda, njen prostor je prenamenjen u grobnicu.

Cisterna je poslužila kao grobnica

Cisterna ima karakterističan oblik zvona, sa dva ulaza i stepenicama koje vode u unutrašnjost. Nakon što je prestala da se koristi kao izvor vode, njen južni otvor je zatvoren, a severni ostavljen kao jedini pristup. Upravo u tom zatvorenom prostoru, unutar sloja naslaga debelog oko jednog metra, položeni su posmrtni ostaci dece zajedno sa keramikom, kamenim predmetima i nakitom.

Osteološka analiza pokazala je da je reč gotovo isključivo o najmlađim članovima zajednice. Oko 90% individua bilo je mlađe od pet godina, dok je čak oko 70% bilo mlađe od dve godine. Skeletni ostaci su pronađeni izmešani, bez očuvanih anatomskih celina, što ukazuje na to da tela nisu polagana pažljivo kao u klasičnim grobovima. Ipak, arheolozi smatraju da se radi o primarnoj sahrani. Odnosno da su tela polagana ubrzo nakon smrti, a ne sekundarno prenošena sa nekog drugog mesta.

Bez tragova nasilja ili priodne katastrofe

Jedno od ključnih pitanja bilo je da li je reč o posledici neke epidemije, nasilnog događaja ili čak ritualnih praksi. Međutim, analiza kostiju nije pokazala tragove povreda, spaljivanja ili rezanja, što bi ukazivalo na nasilnu smrt ili žrtvovanje.

Takođe, odsustvo specifične ritualne arhitekture ili posebnih priloga dodatno slabi hipotezu o ritualnim žrtvama. Umesto toga, nalazi upućuju na drugačije objašnjenje.

Istraživači predlažu da je cisterna korišćena kao zajedničko mesto za sahranjivanje odojčadi koja još nisu bila odviknuta od dojenja. U tom kontekstu, rana smrt nije nužno bila tretirana na isti način kao smrt odraslih ili starije dece.

U društvima starog Levanta, čini se da je prelazak iz faze dojenja imao i šire društveno značenje, možda kao svojevrsni prag nakon kojeg dete postaje punopravni član zajednice. Pre tog trenutka, kako sugeriše ovaj nalaz, deca nisu uvek dobijala posebne grobove.

Otkriće koji otvara nova pitanja

Masovna grobnica iz Tel Azekah za sada nema direktne paralele u oblasti Judeje, ali slični primeri poznati su iz drugih delova istočnog Mediterana. To ukazuje da ovakva praksa možda nije bila izuzetak, već deo šireg, do sada nedovoljno prepoznatog obrasca.

• Otkrivena rimska nekropola u Dakiji: masovna grobnica dece i bogati grobni prilozi
• Prvi čvrst dokaz o ljudskim žrtvama među Etrurcima?
• Zagonetno nalazište Lepenski vir – sahrane beba ispod podova kuća

Otkriće ne daje konačne odgovore, ali značajno proširuje razumevanje odnosa prema detinjstvu, smrti i društvenom identitetu u prošlosti. Ujedno otvara prostor za nova istraživanja, kako arheološka, tako i antropološka i istorijska, koja bi mogla dodatno osvetliti ovu osetljivu i važnu temu. Naučni rad je objavljen u časopisu Palestine Exploration Quarterly.