Na prostoru današnjeg Vijetnama pre 2.000 godina praistorijski ljudi bojili su zube u crno.

Bojenje zuba u crno, danas često doživljavano kao neobičnau ili čak šokantnu praksu. Ipak, u drevna vremena predstavljalo je snažan simbol lepote, identiteta i pripadnosti zajednici. Novo interdisciplinarno istraživanje koje su sproveli Zhang, Wang i Nguyen donosi prve čvrste arheološke dokaze da se ovaj ritual praktikovao još pre oko 2.000 godina, tokom gvozdenog doba, i to na prostoru severnog Vijetnama.

Studija se zasniva na analizi ljudskih zuba sa lokaliteta Dong Xa, datovanog u period između 2157. i 1830. godine pre sadašnjosti. Reč je o području povezanom sa čuvenom Dong Son kulturom, poznatom po bogatoj metalurgiji i bronzanim bubnjevima koji su igrali važnu ulogu u ritualnom i društvenom životu jugoistočne Azije. Rad je objavljen u časopisu Archaeological and Anthropological Sciences.

Kako su bojeni zubi u crno?

Istraživači su primenili hemijske analize kako bi utvrdili da li su promene boje na zubnoj gleđi posledica namerne modifikacije. Rezultati ukazuju na prisustvo gvozdenih soli u kombinaciji sa supstancama bogatim taninima, najverovatnije biljnog porekla. Ova kombinacija stvara trajni crni pigment, karakterističan za istorijski dokumentovane tehnike bojenja zuba u crnom u Vijetnamu.

• Crvena princeza: zubi obojeni cinabaritom pre 2.000 godina
• Tajna drevnih rituala – vađenje zdravih zuba
• Kod žena Vikinga uočene neobične veštačke deformacije lobanja i dentalne modifikacije kod brojnih muškaraca

Važno je naglasiti da je metodologija istraživanja bila nedestruktivna, čime je postavljen standard za buduća arheološka ispitivanja telesnih modifikacija bez oštećenja osteološkog materijala.

Više od estetike

Crni zubi nisu bili samo estetski izbor. Istorijski izvori, ali i etnografske paralele, ukazuju da je ova praksa bila povezana sa prelaznim ritualima, stupanjem u odraslo doba, brakom i društvenom zrelošću. Osobe sa pocrnelim zubima bile su prepoznate kao punopravni članovi zajednice, dok je sama praksa služila kao vid vizuelne komunikacije identiteta i pripadnosti.

Zanimljivo je da kineski istorijski zapisi iz približno istog perioda pominju „kraljevstvo ljudi crnih zuba“, locirano upravo na prostoru današnjeg Vijetnama. Time se arheološki nalazi sa Dong Xa lokaliteta uklapaju u širi istorijski okvir i potvrđuju pouzdanost pisanih izvora.

Bojenje zuba u crno i betel

Istraživanje se osvrće i na odnos između crnjenja zuba i žvakanja betela (orah areka palme), još jedne rasprostranjene prakse u jugoistočnoj Aziji. Tragovi tanina na zubima sa savremenih lokaliteta mogli su poticati i od oraha areke palme, ali autori naglašavaju da se u ovom slučaju radi o drugačijem, tehnički složenijem procesu. Moguće je da su se ove dve prakse razvijale paralelno, ili da je betel povremeno dopunjavao proces bojenja zuba u crno.

Šire prihvatanje ove prakse verovatno je povezano sa većom dostupnošću gvozdenih predmeta tokom gvozdenog doba, što je omogućilo proizvodnju efikasnijih pigmenta.

Bojenje zuba crno na teritoriji današnjeg Vijetnama predstavlja upečatljiv primer kako su telesne modifikacije korišćene za izražavanje društvenih vrednosti, etničkog identiteta i pripadnosti. Iako je praksa imala potencijalne negativne posledice po oralno zdravlje, njena društvena važnost očigledno je nadmašivala zdravstvene rizike.