Arheolozi su tokom zaštitnih istraživanja kod Neuma pronašli dva izuzetno retka ilirska šlema, koji su bili deo elitne ratničke opreme iz gvozdenog doba.

Zaštitna arheološka istraživanja sprovedena 2006. godine na lokalitetu Vidića guvno u Vranjevu Selu, tokom proširenja magistralne ceste Neum–Stolac, rezultirala su jednim od najznačajnijih nalaza gvozdenog doba na prostoru južne Hercegovine. Otkrivena su dva ilirska šlema iz bogatog ratničkog groba, koji svedoče o moći i statusu ilirske elite južnog Jadrana.

Vranjevo Selo, udaljeno svega dva kilometra od današnje obale Jadrana, predstavlja izuzetno arheološko područje s kontinuitetom života, naseljavanja i sahranjivanja od praistorijske, preko antike, pa sve do kasnog srednjeg veka. Upravo taj dugotrajni kontinuitet čini ovaj prostor jednim od ključnih za razumijevanje kulturnih i društvenih procesa u južnoj Bosni i Hercegovini.

Detaljno o ovom otkriću u radu časopisa Prilozi instituta za arheologiju u Zagrebu.

Bogat ilirski ratnički grob

Tokom arheološkog nadzora mašinskog otkopavanja, na dubini od svega 20 do 30 centimetara, u središnjem delu tumula otkriveni su ostaci bogatog ilirskog ratničkog groba. Reč je o do sada najbogatijem i najbolje očuvanom nalazu te vrste u južnoj Hercegovini.

Najveći deo nalaza čine elementi nošnje i nakita, izrađeni isključivo od bronze, uz nekoliko ukrasnih zrna od ćilibara. Uz njih je zabeležen i raznovrstan keramički servis za piće, što dodatno ukazuje na složene ritualne aspekte sahranjivanja. Ipak, posebnu pažnju istraživača privukla je vojna oprema.

Dva ilirska šlema kao simbol moći

Među predmetima obrambenog naoružanja izdvajaju se dva šlema ilirskog tipa, koji predstavljaju najvrednije i najznačajnije nalaze iz tumula. Na osnovu morfoloških, tehnoloških i stilskih osobina, oba šlema pripadaju najmlađoj razvojnoj fazi ilirskih kaciga, odnosno varijanti III A2, prema tipologiji Hermanna Pfluga i Barbari Teržan.

• Ilirski šlemovi u Muzeju Hercegovine u Trebinju
• Pronađen još jedan grčko-ilirski šlem na Pelješcu

Iako su oba šlema bila oštećena u gornjim delovima kalote i delimično rekonstruirane, jasno je prepoznatljiva njihova klasična forma: izdužene i zaobljene paragnatide, četvrtasti otvor za lice, kao i karakteristična rebra na kaloti, između kojih su urezane linije za pričvršćivanje perjanice.

Jedan šlem odlikuje se izuzetno kvalitetnom izradom, pravilno oblikovanim i proporcionalnim kugličastim ukrasom na rubnicima. Dok je drugi tehnički skromniji, s nepravilno izvedenim dekorativnim elementima. Ova razlika u kvaliteti izrade upućuje na moguću hijerarhiju unutar ratničke elite, čak i među osobama sahranjenim unutar istog tumula.

Ratnici najvišeg ranga

Osim šlemova, pronađeni su i ulomci štitne grbe, vrhovi kopalja, kao i fragment veroatnog jedoseklog mača. Ovaj mač je oružje koje se u ilirskom svetu smatra jednim od najviših statusnih simbola. Takav sklop obrambenog i navalnog naoružanja jasno svedoči da su u tumulu bili sahranjeni ratnici najvišeg vojnog i društvenog ranga.

Ovi nalazi uklapaju se u tzv. horizont ratničkih grobova južnog Jadrana i njegovog zaleđa, koji se razvija od kraja 6. do 4. veka pre nove ere. Reč je o nadregionalnom fenomenu, prisutnom od Grčke i Makedonije, preko centralnog Balkana, pa sve do istočnojadranske obale i unutrašnjosti.

Ratnička aristokratija i društvena hijerarhija

Ilirski ratnički grobovi s oružjem, kakav je i onaj iz Vranjeva Sela, svedoče o formiranju moćne ratničke aristokratije. Iako se u kasnijim razdobljima javlja tendencija nesahranjivanja oružja s pokojnicima, jer se napadačko oružje smatra vlasništvom zajednice. Izuzeci su upravo najviši vojno-politički i ekonomski moćni pojedinci.

U tom kontekstu, ilirski šlemovi predstavljaju ne samo funkcionalni deo lične opreme, već i jasan simbol statusa, identiteta i društvene moći. Njihova prisutnost u grobu potvrđuje da je reč o osobama čiji je položaj u zajednici bio izuzetno visok.