Student arheologije slučajno je otkrio gvozdeni mač iz vremena krstaških ratova, starosti oko osam  vekova.

Mač je potom analiziran pomoću medicinskog CT skenera kako bi se proučila njegova unutrašnja struktura bez oštećivanja zaštitne morske patine.

Mediteranska obala Izraela donela je izuzetno svedočanstvo iz perioda krstaških ratova: gvozdeni mač dug oko jednog metra koji je pripadao franačkom vitezu iz 12. veka. Otkriće je bilo gotovo izgubljeno zbog potencijalne pljačke podvodnog arheološkog lokaliteta, ali ga je spasio student arheologije Univerziteta u Haifi.

Spasio mač od tragača za blagom

Student Šlomi Kacin, sa Odeljenja za pomorske civilizacije, nalazio se u vodi u blizini obale kada je primetio grupu ronilaca sa detektorima metala. Posumnjao je da bi mogli tragati za artefaktima sa namerom da ih nezakonito iznesu, pa ih je udaljio sa tog mesta.

Nakon toga je u plićaku primetio predmet koji je virio iz peska. Radilo se o starom sečivu prekrivenom debelim slojem morskih naslaga i korozije. Shvativši da bi mogao biti u pitanju arheološki nalaz, odmah je kontaktirao profesorku Debi Cvikl sa Univerziteta u Haifi.

U saradnji sa Izraelskom upravom za antikvitete, brzo je organizovana posebna dozvola kako bi se mač hitno izvadio iz mora. Stručnjaci su procenili da bi dalja izloženost morskim strujama i biološkim procesima mogla dodatno da ošteti metalno jezgro.

Analiza mača bez oštećenja artefakta

Mač je prebačen u laboratorije za konzervaciju Instituta Leon Rekanati za pomorske studije pri Univerzitetu u Haifi. Istraživači su se suočili sa čestim problemom u podvodnoj arheologiji: kako analizirati stanje predmeta bez uklanjanja kalcifikovanog sloja koji je vekovima štitio metal.

Rešenje je pronađeno u medicini. U saradnji sa bolnicom Medica Elisha u Haifi, arheolozi su odlučili da mač analiziraju pomoću savremenog CT skenera. Ova metoda omogućava da se kroz slojeve sedimenta i korozije „zaviri“ u unutrašnjost artefakta bez fizičkog oštećenja.

Trodimenzionalni snimci pokazali su da je reč o maču namenjenom borbi jednom rukom. To je tip oružja karakterističan za evropsku tešku konjicu koja je učestvovala u krstaškim ratovima na Bliskom istoku.

• Bronzani mač star 3.000 godina pronađen u koritu Zapadne Morave
• Pronađen fenomenalno očuvan bronzani mač star 3.000 godina
• Srednjovekovni mač iz reke Vrbas: Banjalučki “Ekskalibur”

Radiološke analize takođe ukazuju da mač nije izrađen na Bliskom istoku, već u Evropi, odakle ga je verovatno doneo neki krstaš koji je učestvovao u širenju Jerusalimskog kraljevstva. Snimci su otkrili i značajno oštećenje na sečivu, kao i činjenicu da je samo mali deo originalnog gvožđa sačuvan unutar sloja korozije i morskih naslaga.

Simbol viteštva i moći

Prema rečima arheologa Sare Lantos sa Odseka za pomorske civilizacije Univerziteta u Haifi, mačevi su kroz istoriju predstavljali jedno od najvažnijih oružja, dok su u srednjem veku postali i simbol viteštva i hrišćanske vere među vojnim redovima.

Krstaški vitezovi gotovo uvek su nosili mač kao deo svoje osnovne opreme, a njihova sposobnost borbe i preživljavanja često je zavisila upravo od pouzdanosti tog oružja. Zbog visoke cene izrade i prestiža koji su nosili, mačevi su pažljivo održavani i često prenošeni kao dragocena imovina.

Pronalaženje ovakvog ličnog predmeta relativno je retko u arheologiji, a njegovo proučavanje može pružiti dragocene informacije o materijalnoj kulturi i svakodnevnom životu franačkih vitezova u Jerusalimskom kraljevstvu.

Profesorka Debi Cvikl naglašava da je reč o izuzetnom otkriću jer je do sada na teritoriji Izraela poznato svega nekoliko mačeva koji se mogu pouzdano povezati sa krstaškim periodom.

Ovakvi nalazi pomažu istraživačima da bolje razumeju kako su krstaške vojske koristile prirodna sidrišta i luke duž obale, ali i kakvi su bili logistički uslovi i svakodnevica vojnika koji su učestvovali u tim istorijskim sukobima.