U okviru arheoloških istraživanja na Golubačkoj tvrđavi predstavljen je izuzetno značajan nalaz – mermerni nadgrobni spomenik sa uklesanim natpisom posvećenim Stefanu Kuvetu, sinu velikog čelnika Vuka Kuveta, jednog od istaknutih vlastelina u službi srpskih vladara krajem 14. i početkom 15. veka.

Reč je o oštećenom nadgrobnom obeležju sa tekstom uklesanim u šest redova, čija savremena transkripcija glasi: „A se pokoište raba božieg Stefana Kuveta, sina velikog čelnika despotova Vuka Kuveta.“

Iznad natpisa uklesan je krst proširenih krajeva, kao i skraćenica „Isus Hristos pobeđuje“ (IC XC NIKA). Iako su krst i deo slova vremenom oštećeni, a sam spomenik prelomljen tako da poslednji red nije u potpunosti očuvan. Natpis je ipak doneo dragocene podatke o jednoj do sada malo poznatoj ličnosti srpske srednjovekovne istorije, navodi se u objavi.

Arheolozi su spomenik pronašli u sekundarnoj upotrebi, odnosno kao deo popločanja najstarijeg kamenog poda šadrvana turskog hamama unutar tvrđavskog kompleksa. Ovakva praksa ponovnog korišćenja starijih kamenih spomenika nije bila retkost tokom osmanskog perioda, ali upravo zahvaljujući tome ovaj vredan epigrafski spomenik sačuvan je do danas.

Stefan Kuvet, sin čelnika Vuka Kuveta

Natpis potvrđuje da je Stefan bio sin velikog čelnika Vuka Kuveta, vlastelina koji se u istorijskim izvorima pominje još u vreme kneza Lazara Hrebeljanovića. Vrhunac karijere Vuk Kuvet dostigao je u doba Stefana Lazarevića, kada je tokom 1403. i prve polovine 1404. godine nosio visoko zvanje velikog čelnika.

Poznato je da je despot Stefan Lazarević od ugarskog kralja Žigmund Luksemburški dobio na upravu više gradova, među kojima i Golubac, koji je obnovio i značajno utvrdio. Ipak, do sada nije bilo poznato da je i porodica Vuka Kuveta bila neposredno povezana sa Golubačkom tvrđavom i ovim delom Podunavlja.

Gde je grob Stefana Kuveta?

Iako nadgrobni spomenik nije pronađen u prvobitnom položaju, arheolozi smatraju da se Stefanov prvobitni grob nalazio na jednom od srednjovekovnih grobalja u okviru kompleksa tvrđave i podgrađa. Ove nekropole danas su smeštene u gustoj šumi, nešto južnije od savremenog magistralnog puta i leve obale Dunava.

Okolnosti Stefanove smrti za sada ostaju nepoznate. Ipak, istraživači ističu da je malo verovatno da je poginuo u bici, jer bi takva okolnost najverovatnije bila zabeležena na samom spomeniku, što je bio čest slučaj kod srednjovekovnih nadgrobnih natpisa vlastele.

Prva otkrivena nadgrobna ploča Stefana Kuveta u Gornjaku

Dodatnu misteriju čitavoj priči o Stefanu Kuvetu daje nadgrobna ploča iz kompleksa crkve Bogorodice Prečiste u kompleksu Ždrela u Gornjačkoj klisuri, ispod koje su u različitim vremenskim periodima sahranjene tri osobe. Rad su objavili Dimitrije Madas i Aleksandar Gajić 1983. u časopisu Saopštenja.

Prema objavljenim istraživanjima, ispod te ploče sahranjene su tri muške osobe u različitim vremenskim periodima, a najstariji natpis odnosi se upravo na Stefana Kuveta, sina velikog čelnika Stevana (Vuka) Kuveta. Istraživači su još tada ukazali da je reč o ličnosti visokog društvenog ranga, jer je sahranjen u samoj crkvi, što je u srednjem veku predstavljalo privilegiju rezervisanu za vlastelu i ugledne ličnosti.

Posebno je zanimljivo što se prezime Kuvet, odnosno Kouvet kako je ranije čitano, ne može pouzdano povezati ni sa srpskim ni sa širim slovenskim onomastičkim nasleđem. Upravo zato novootkriveni golubački natpis dobija dodatni značaj, on potvrđuje da nije reč o slučajno ili pogrešno pročitanom imenu, već o stvarnoj vlastelinskoj porodici povezanoj sa dvorom despota Stefana Lazarevića.

Dva natpisa posvećena porodici Uglješić

Dodatnu misteriju čitavoj priči daje činjenica da je gornjačka nadgrobna ploča već prilikom postavljanja imala uklesan i drugi natpis – posvećen Vuku Uglješiću. Istraživači su primetili da su pojedina slova i brojevi naknadno uklesavani, verovatno tek posle Vukove sahrane, što ukazuje da je ploča dopunjavana tokom vremena. Razlike u tehnici klesanja dodatno su navele autore da pretpostave kako je na natpisu radilo više različitih majstora.

Takođe je neobično što su u istom grobu sahranjene ličnosti različitih prezimena – Kuvet i Uglješić. Zbog toga su istraživači pretpostavili da su ove porodice možda bile povezane rodbinskim vezama, verovatno po ženskoj liniji. Prema jednoj od hipoteza, Vuk Uglješić mogao je biti potomak vlastelina Uglješe Desisalića, čija se nadgrobna ploča takođe nalazi u istoj crkvi. Treći natpis sa ploče pripada Stefanu Uglješiću, sinu Vuka Uglješića, koji je, prema tumačenju istraživača, sahranjen 1452. godine. On je bio poslednji pokojnik položen u zajednički grob, a njegov skelet pronađen je u netaknutom položaju tokom arheoloških istraživanja.

Tako je jedna grobnica u Manastir Gornjak sačuvala svedočanstvo o najmanje dve vlastelinske porodice i više generacija sahranjivanih tokom skoro pola veka. Novi nalaz iz Golubačka tvrđava sada ponovo vraća u fokus upravo najstarije ime sa te ploče Stefana Kuveta i dodatno produbljuje misteriju o poreklu i ulozi ove gotovo zaboravljene vlastelinske porodice.

Ipak, postavlja se i pitanje kako je moguće da se ime Stefana Kuveta javlja na dva različita nadgrobna obeležja, u Gornjaku i Golupcu?

Antropološka analiza skeleta je sprovedena, ali nemamo podatke o rezultatima analiza koji bi nam, možda, otkrili kako je umro Stefan Kuvet.