Izvanredan rimski mozaik otkriven nakon ilegalnih iskopavanja – divlji kopači uživo prenosili iskopavanja na internetu
U turskoj provinciji Tokat, u mestu Zile, arheolozi su otkrili izuzetno vredan rimski mozaik nakon što su ilegalna iskopavanja slučajno razotkrila deo antičke građevine skrivene ispod vinograda.
Otkriće je odmah privuklo pažnju stručnjaka zbog kvaliteta izrade, figurativnih prikaza i starogrčkog natpisa „ΤΡΥΦΗ“ (Tryphe), koji se povezuje sa luksuzom, obiljem i hedonističkim načinom života. imovi Arheološkog muzeja u Tokatu brzo su obezbedili lokalitet i započeli zaštitna arheološka istraživanja. Već prvi nalazi ukazuju da je mozaik pripadao reprezentativnoj građevini iz rimskog perioda, verovatno iz 2. veka nove ere.
Divlji kopači umalo uništili dragoceni rimski mozaik
Posebnu težinu ovom otkriću daje činjenica da je mozaik pronađen nakon ilegalnih iskopavanja takozvanih „divljih kopača“, koji su prošle godine neovlašćeno kopali na lokalitetu i pritom čak uživo prenosili svoje aktivnosti putem interneta.
Mozaik je otkriven u dvorištu jedne kuće u vinogradu, gde su pljačkaši pokušavali da ga iskopaju kako bi ga potom prodali na međunarodnom crnom tržištu antikviteta. Prema dostupnim informacijama, krijumčari su već bili organizovali njegovu prodaju u inostranstvu pre nego što su završili iskopavanje.
Nakon dojave o ilegalnim aktivnostima, turska žandarmerija iz provincije Tokat izvršila je raciju na lokalitet u maju prošle godine i sprečila dalje uništavanje nalazišta. Upravo zahvaljujući brzoj intervenciji vlasti mozaik nije završio isečen, oštećen ili krijumčaren van zemlje, što je česta sudbina arheoloških artefakata na meti ilegalnih trgovaca.
Mozaik visokog umetničkog kvaliteta
Do sada otkriveni delovi pokazuju pažljivo komponovane geometrijske šeme i figurativne motive izrađene tehnikama karakterističnim za vrhunsku rimsku mozaičku umetnost. Arheolozi su identifikovali kombinaciju tehnika opus vermiculatum i opus tessellatum.
Prva tehnika omogućavala je izradu veoma finih detalja, naročito na licima i figurama, dok je druga korišćena za šire površine i geometrijske kompozicije. Upravo spoj ove dve metode ukazuje na visok nivo zanatskog umeća i značaj objekta kojem je mozaik pripadao. Kvalitet izrade mozaika jasno pokazuje da nije reč o običnom stambenom prostoru, već o građevini povezanoj sa elitnim društvenim životom rimskog perioda.
Tajanstvena figura i natpis „Tryphe“
Centralni deo do sada otkrivene scene prikazuje žensku figuru za koju istraživači smatraju da nije portret konkretne osobe, već personifikacija pojma „Tryphe“. U antičkom grčkom svetu taj izraz označavao je raskoš, zadovoljstvo, obilje i lagodan život.
Prema mišljenju stručnjaka, mozaik nije imao samo dekorativnu funkciju. Njegova simbolika verovatno je predstavljala društveni status, bogatstvo i kulturne aspiracije vlasnika ili korisnika građevine. Takve alegorijske predstave bile su česte u luksuznim rimskim vilama, termama i javnim objektima širom Male Azije i istočnog Mediterana.
Sličnosti sa čuvenom “Ciganskom devojkom“ iz Zeugme
Jedan od najzanimljivijih aspekata otkrića jeste poređenje sa slavnim mozaikom „Ciganska devojka“ iz Zeugma, jednim od najpoznatijih muzeja mozaika na svetu.
Iako tokatski mozaik nije kopija čuvenog dela iz Zeugme, stručnjaci primećuju sličnosti u obradi figura, izrazu lica i geometrijskim ornamentima. Upravo ti elementi dodatno potvrđuju visok umetnički nivo novootkrivenog mozaika.
Zile i rimsko nasleđe Male Azije
Otkriće dobija dodatni istorijski značaj zbog same lokacije. Zile je poznat po povezanosti sa rimskim vojskovođom Julijem Cezarom. On je u ovom regionu 47. godine pre nove ere izvojevao pobedu nad Farnakom II Pontskim i navodno izgovorio čuvenu rečenicu: „Veni, vidi, vici“ – „Dođoh, videh, pobedih“.
- Arheolozi otkrili skrivene mozaike: tragovi ranohrišćanskih crkava u Beratu
- Otkriven jedini prikaz žene koja se borila sa zverima u rimskoj areni
- Da li je otkriven najstariji dom za stare na svetu? Vizantijski mozaik iz Hiposa otvara novo poglavlje brige o starima
Dok istorijski izvori uglavnom beleže političke i vojne događaje, nalazi poput ovog mozaika pružaju dragocen uvid u svakodnevni život rimskih elita, njihov ukus, estetiku i način predstavljanja društvenog prestiža.
Arheolozi upozoravaju da divlja iskopavanja predstavljaju jednu od najvećih pretnji kulturnom nasleđu. U potrazi za brzom zaradom, pljačkaši često nepovratno unište arheološki kontekst nalaza, koji je jednako važan kao i sam predmet. Bez preciznog beleženja slojeva, položaja i okruženja, gubi se veliki deo istorijskih informacija koje lokalitet može pružiti.
Izvori: History.blog i Anatolian Archaeology
