Drevni hirurzi Anda uspevali su da izvedu zahvate od kojih je preživelo čak 80% pacijenata, što je znatno više nego kod lekara tokom Američkog građanskog rata u 19. veku.

Analiza više od 800 lobanja iz prekolumbovskog Perua pokazala je da su Inke i njihove prethodne kulture razvile izuzetno sofisticirane tehnike trepanacije. Trepanacija je najstariji poznati hirurški zahvat otvaranja lobanje radi lečenja povreda i bolesti. Podrazumevala je bušenje, struganje ili sečenje otvora u lobanji, najčešće kako bi se smanjio pritisak na mozak nakon povrede glave.

Ovaj postupak poznat je širom sveta, od antičke Grčke do Kine i Južne Amerike, ali nijedna oblast nije ostavila toliko dokaza kao Peru, gde je zahvaljujući suvoj klimi sačuvano na stotine operisanih lobanja.

Neočekivani rezultati nakon trepanacije

Tim istraživača predvođen neurologom Dejvidom Kušnerom analizirao je lobanje iz različitih perioda peruanske istorije: 59 lobanja iz 400-200. godine p.n.e., 421 lobanju iz perioda 1000-1400. godine i 160 lobanja iz doba Inka (15-16. vek).

• Drevni neurohirurzi bušili su rupe na lobanjama, neke su bile velike 10 cm
• Ovim su Kelti bušili lobanje pre 2.300 godina
• Lobanja „džina” sa trepanacijom u vikinškoj masovnoj grobnici kod Kembridža

Naučnici su pratili tragove zarastanja kostiju oko otvora na lobanji. Ako kost nije pokazivala znake oporavka, zaključeno je da je pacijent umro tokom ili neposredno nakon operacije. Glatke i zarasle ivice ukazivale su na to da je osoba živela mesecima ili godinama nakon zahvata.

Preživljavanje nakon trepanacije značajno se povećavalo kroz vekove. Oko 40% pacijenata preživljavalo je najranije zahvate, 53% je preživelo između 1000. i 1400. godine, a čak 75-83% pacijenata je preživelo tokom perioda Inka . U jednoj manjoj grupi lobanja iz severnih Anda stopa preživljavanja dostigla je neverovatnih 91%. Za poređenje, tokom Američkog građanskog rata smrtnost nakon sličnih operacija iznosila je između 46% i 56%.

Tajna uspeha drevnih hirurga

Istraživači veruju da je ključ bio u postepenom usavršavanju tehnika trepanacije tokom više od hiljadu godina. Rani zahvati bili su grubi i opasni, ali su kasniji hirurzi razvili mnogo preciznije metode. Umesto dubokog sečenja i bušenja, koristili su pažljivo kružno struganje kosti, čime su smanjivali mogućnost oštećenja moždane opne (dura mater) i fatalnih infekcija.

Otvor na lobanji postajao je manji, precizniji i bezbedniji. Neke lobanje pokazuju da su pojedini preživeli više operacija tokom života. Na jednoj lobanji iz doba Inka uočeno je čak pet potpuno zaraslih trepanacija.

Operacije bez antibiotika, ali sa manjim rizikom od infekcija?

Iako zvuči paradoksalno, moguće je da su drevni hirurzi imali manji problem sa infekcijama nego lekari 19. veka. Operacije tokom Američkog građanskog rata izvođene su u prenatrpanim i nehigijenskim vojnim bolnicama, često bez pranja instrumenata između pacijenata. Teorija o bakterijama tada još nije bila potpuno prihvaćena.

Nasuprot tome, peruanski hirurzi radili su na otvorenom, koristeći sveže napravljene oštrice od opsidijana – vulkanskog stakla koje može biti oštrije od modernog skalpela.

Ovo istraživanje menja pogled na medicinsko znanje drevnih civilizacija. Inke nisu bile samo vrhunski graditelji puteva i kamenih gradova, bile su i izuzetno vešti hirurzi.

Izvor: World Neurosurgy 2018, 114:245-251.