Arheolozi su u pećini Crno jezero pronašli pozorišnu grčku masku od terakote iz 4-3. veka pre nove ere.

Arheološka istraživanja u pećini na Pelješcu, trajala su par nedelja u organizaciji Arheološkog muzeja Dubrovačkih muzeja.

Otkriće pozorišne maske

Tada je pronađena cela terakotna glava s prikazom grčke pozorišne maske, koja se može smestit u 4. do 3. vek pre nove ere. Na vrhu se nalazi rupica za vešanje, a iznutra je šuplja. Kao takva, verovatno je bila na zidu. Ovakav tip maski povezuje se sa pozorištem, a zaštinih svih maski je bio Dionis.

S rupicom za vješanje na vrhu, iznutra je šuplja i izvorno je vjerojatno visjela na zidu. Takve maske neupitno su povezane s kazalištem, a zaštitnik svih predstava bio je Dioniz.

„Možemo li Dionisa ili njegovog ilirskog pandana povezati s posudama za vino, istovremeno i s navedenom maskom i u tome tražiti božanstvo kome je pećina služila kao svetilište i kakvi su se sve rituali tu obavljali, možemo samo nagađati“, rekao je Domagoj Perkić, arheolog i direktor Arheološkog muzeja.

Pećina je bila u upotrebi kroz više perioda

Tokom istraživanja 2025. godine, utvrđeno je kako su pećina i pojedini njeni delovi korišćeni u različitim razdobljima, od bronzanog doba do kraja mlađeg gvozdenog doba, ali u različite svrhe. U bronzanom dobu, uglavnom tokom 2. milenijuma pre nove ere, upotrebljavana je kao izvesni oblik staništa ili skloništa usled konfliktnih perioda.

Od kasnog bronzanog doba do početka mlađeg gvozdenog doba, njena namena se menja i koristi se za sahranjivanje ljudi.

„Prema rezultatima radiokarbonskih analiza ljudskih kostiju reč je o periodu između 1012. i 481. g. pne. Dakle, nešto više od 500 godina je služila kao nekropola.

Pećina kao svetilište

Međutim, nakon što se prestalo sahranjivati u pećini, ona se očigledno koristi kao ilirsko svetilište koje prema nalazima možemo pratiti od kraja 4. do sredine 1. veka pne. O tome nam svedoče brojne minijaturne posude, uglavnom grčke (amforice, zdelice, kantarosi), ali i lokalne provenijencije koje su obično ostavljane u svetištima kao votivni prilozi, odnosno darovi korišteni u okviru izvjesnog religioznog obreda i kulta.“, istaknuo je Perkić.

 Tu su i drugi ulomci grčkih posuda, najfinije i najskupocenije posuđe  tog vremena,  grčkog porekla. Sve takve posude služile su za čuvanje vina (amfore) ili ispijanje vina (razne vrste čaša). One nisu korišćene u svakodnevnom životu Ilira nego su simbol bogatstva i moći tadašnje lokalne praistorijske zajednice, koje su očigledno imali potrebu koristiti ih u nama nepoznatim ritualima (moguće povezanim s ispijanjem vina), ali i ostaviti kao poklon bogovima.

• Pronađen još jedan grčko-ilirski šlem na Pelješcu
• Arheolozi su otkrili pećinu u kojoj je praktikovana nekromantija
• U Splitu otkriven antički objekat iz doba Dioklecijana i novčić kralja Milutina

„U svakom slučaju, možemo biti srećni što su nam na širem dubrovačkom području, za sada, poznata tri ilirska svetišta na osnovu kojih možemo proučavati ilirsku religiju, njene uticaje i prožimanja s grčkom civilizacijom i religijom te verojatno stapanje i poistovećivanje lokalnih božanstava i obreda s onim grčkim. Pored ove u Crnom jezeru, reč je o svetilištima u Spili u Nakovani i Vilinoj špilji iznad izvora Omble. S tim da ona u Nakovani egzistira istovremeno kad i ova u Crnom jezeru, dok Vilina špilja počinje nešto ranije, krajem 5. veka i traje do početka 3. veka pne“, rekao je Perkić