Analizom drevne DNK iz zuba ljudi iz bronzanog doba, naučnici su pronašli najstarije poznate tragove bakterije Yersinia pestis, uzročnika kuge, stare gotovo 5.000 godina.

Arheolozi i genetičari otkrili su da je kuga inficirala ljude mnogo ranije nego što se do sada verovalo, čak oko 3.300 godina pre prvih istorijskih zapisa o velikim pandemijama. Otkriće menja dosadašnje razumevanje jedne od najsmrtonosnijih bolesti u ljudskoj istoriji i pokazuje da je kuga bila prisutna među populacijama Evroazije mnogo pre čuvene Justinijanove kuge ili Crne smrti. Rad je objavljen u časopisu Cell.

Tim istraživača sekvencirao je drevnu DNK iz zuba 101 osobe iz Evrope i Azije, datovanih u bronzano doba. Analizirano je čak 89 milijardi DNK sekvenci, a u sedam slučajeva pronađeni su jasni tragovi bakterije Yersinia pestis. Najstariji pozitivni uzorci poticali su iz perioda između 2800. i 5000. godina starosti.

Genetske analize pokazale su da su ovi drevni sojevi kuge bili primitivniji od kasnijih oblika koji su izazvali istorijske pandemije. Naučnici smatraju da je zajednički predak svih poznatih sojeva kuge nastao pre oko 5.783 godine, što je najmanje dvostruko starije od ranijih procena.

Kuga pre buva i „Crne smrti“

Istraživanje je pokazalo i da najstariji sojevi kuge nisu posedovali gen poznat kao ymt, ključan za preživljavanje bakterije u organizmu buve. Upravo taj gen omogućio je kasnije širenje bolesti preko buva, što je postalo karakteristično za bubonsku kugu koja je opustošila Evropu tokom srednjeg veka.

To znači da se najraniji oblici bolesti verovatno nisu širili na isti način kao kasnije pandemije. Tek između približno 3700. i 3000. godina pre sadašnjosti bakterija je razvila sposobnost efikasnog prenosa preko buva.

Naučnici su takođe otkrili da najstariji sojevi nisu imali mutacije koje omogućavaju bakteriji da izbegne imuni sistem domaćina. Drugim rečima, Yersinia pestis je tokom hiljada godina postepeno evoluirala u mnogo opasniji patogen.

Epidemije koje su možda promenile istoriju

Istraživači smatraju da bi drevne epidemije kuge mogle biti povezane sa velikim migracijama i demografskim promenama tokom bronzanog doba. U tom periodu dolazilo je do masovnih pomeranja stanovništva širom Evrope i Azije, a moguće je da su epidemije igrale važnu ulogu u tim procesima.

„Možda su ljudi migrirali kako bi pobegli od epidemija, ili su naseljavali oblasti u kojima je stanovništvo prethodno desetkovano bolestima“, navode autori studije.

Otkriće otvara i pitanje da li su neke drevne epidemije, poput Atinske kuge iz 5. veka pre nove ere ili Antoninske kuge u Rimskom carstvu, zapravo bile izazvane bakterijom Yersinia pestis. Za sada za to ne postoje direktni dokazi, ali nova istraživanja pokazuju da je kuga bila prisutna mnogo ranije nego što se mislilo.

• Naučnici su otkrili potencijalno mesto porekla Crne smrti ili kuge analizom DNK iz zuba
• Prvi potvrđeni slučaj kuge u starom Egiptu

Posledice istorijskih pandemija kuge bile su katastrofalne. Procene govore da je samo Crna smrt u 14. veku usmrtila između 30 i 50 odsto evropskog stanovništva, dok se Justinijanova kuga često povezuje sa slabljenjem Vizantijskog carstva.

Naučnici ističu da proučavanje evolucije drevnih patogena može pomoći u razumevanju načina na koji nastaju nove bolesti i kako mikroorganizmi tokom vremena postaju opasniji za ljude. „Kuga je samo jedna od bolesti koje možemo pratiti kroz drevnu DNK“, navode istraživači. „Sada postaje moguće istraživati i mnoge druge drevne infekcije koje nisu ostavile vidljive tragove na kostima.“