Arheolozi su u neolitskom naselju Vráble u Slovačkoj otkrili 78 ljudskih skeleta starih oko 7.000 godina, od kojih je čak 77 bilo bez lobanje, što otvara nova pitanja o pogrebnim običajima prvih evropskih zemljoradnika.

Arheolozi od 2022. godine istražuju u neolitskom naselju kod današnjeg grada Vráble u Slovačkoj gde su zatekli više desetina skeleta bez lobanja. Prva pomisao je bila da se ovde radi o drevnom masakru, ali nova istraživanja pokazuju da odgovor možda nije tako jednostavan.

Intervju koji smo napravili sa autorima rada krajem prošle godine: Masovna sahrana skeleta bez lobanja – 7.000 godina stara misterija neolitskog naselja Vráble

Neobični ukopi nisu nužno znak nasilja

Prema studiji objavljenoj u časopisu Proceedings of the Prehistoric Society, ostaci najmanje 78 osoba pronađeni su u jarku koji okružuje deo velikog neolitskog naselja. Od toga je čak 77 skeleta bilo bez lobanje, dok je jedino dete imalo glavu. Istraživači sa Univerziteta u Kilu i Slovačke akademije nauka navode da prvi rezultati ne ukazuju na brutalna pogubljenja ili ratni pokolj.

„Naprotiv, imamo dokaze da su ovi ukopi, koliko god nama delovali neobično, bili deo društvenih praksi koje su oblikovale lokalne i regionalne odnose, uz veoma malo znakova sukoba ili krize“, objašnjava profesor Martin Furholt, vodeći autor studije, u saopštenju.

Jedno od najvažnijih nalazišta kulture linearnog keramika

Naselje Vráble pripada kulturi linearne keramika, jednoj od prvih poljoprivrednih zajednica u centralnoj Evropi. Arheolozi ga istražuju još od 2012. godine. Lokalitet obuhvata više od 300 osnova kuća raspoređenih u tri naselja, a procenjuje se da je u jednom trenutku istovremeno bilo nastanjeno oko 80 objekata.

Naselje je postojalo između 5250. i 4950. godine pre nove ere. Jedan deo naselja bio je okružen jarkom koji je verovatno služio kao granica ili zaštitni pojas. Upravo tu su otkriveni ljudski ostaci.

Vešto uklanjanje lobanja

Biološka antropološkinja dr Katarina Fuks navodi da tragovi na kostima jasno pokazuju namernu manipulaciju telima. „Prve analize pre svega ukazuju da ovde nije reč o nasilnim dekapitacijama, već o veštom uklanjanju lobanja“, kaže ona.

Značenje ove prakse za sada ostaje nejasno. Jedna od hipoteza jeste da su glave čuvane odvojeno, što je poznato iz drugih neolitskih konteksta, iako za Vráble još nema direktnih dokaza.

Složeni rituali umesto društvenog kolapsa?

Masovne grobnice, ukopi u jarcima i manipulacija telima poznati su i sa drugih nalazišta kulture linearne keramike, naročito pred kraj njenog trajanja. Takvi nalazi su često tumačeni kao posledica nasilja ili duboke društvene krize. Međutim, autori nove studije predlažu drugačiji pogled. „Odlaganje tela i delova tela možda je bilo deo složenih, smislenih i ponavljajućih ritualnih praksi“, smatra dr Nils Miler-Šesel, koautor istraživanja. On dodaje da bi upravo prestanak takvih običaja mogao ukazivati na velike društvene promene.

Šta još krije neolitski lokalitet?

Istraživanja se nastavljaju u okviru projekta Neolithic Bodies, koji finansira Nemačka istraživačka fondacija. Naučnici trenutno analiziraju starost i pol pronađenih osoba, tragove sečenja na vratnim pršljenovima, moguće znakove nasilja, kao i poreklo i srodničke veze pomoću izotopskih i DNK analiza.

• Smanjene glave (tsantsa): između rituala i javnog izlaganja
• Astečka kula sa preko 600 lobanja otkriva mračne rituale žrtvovanja
• „Lica sa Ćele-kule“ konačno progovaraju: predstavljene prve rekonstrukcije ustanika (VIDEO)

Prema rečima profesora Furholta, lokalitet Vráble može pružiti ključne odgovore na neka od najvažnijih pitanja o neolitu: „Ovo nalazište nam omogućava da raspravljamo o tome kako su neolitske zajednice razumele smrt i telo, i kakvu su ulogu ti običaji imali u društvenom životu prvih zemljoradničkih zajednica.“