Arheolozi su otkrili ostatke velikog helenističkog hrama u severnoj Albaniji.

Istraživači sa Univerziteta u Varšavi i Univerziteta u Tirani otkrili su ostatke velikog helenističkog hrama u severnoj Albaniji, na lokalitetu Bušat, nedaleko od Skadra. Otkriće predstavlja važan korak u proučavanju ilirske religije i urbanizma, jer je reč o prvom do sada identifikovanom ilirskom hramu ove vrste u severnom delu zemlje, piše u objavi Uniwersytet Warszawski.

Lokalitet se nalazi oko deset kilometara južno od Skadra i krije ostatke velikog antičkog naselja koje je vekovima bilo potpuno zaboravljeno. Naučnici ga danas smatraju jednim od retkih evropskih primera „izgubljenog grada“ – mesta koje je nestalo ne samo sa geografskih karata već i iz kolektivnog sećanja stanovništva.

Potraga za drevnom Basanijom

Grad su 2018. godine ponovo otkrili poljski i albanski arheolozi. Od tada se sprovode sistematska istraživanja kojima se pokušava utvrditi identitet naselja. Na osnovu topografskih analiza i poređenja sa antičkim izvorima, istraživači smatraju da bi lokalitet mogao predstavljati drevnu Basaniju. Reč je o ilirskom gradu poznat iz pisanih izvora, čija tačna lokacija do sada nije bila pouzdano utvrđena.

Hram na vrhu akropolja

Tokom najnovije istraživačke kampanje iskopavanja su bila usmerena na akropolj – najuzvišeniji deo grada smešten na vrhu brda koje dominira čitavim područjem. Arheolozi su otkrili kompletne kamene temelje monumentalne građevine pravougaonog oblika, dimenzija 13,6 x 9,6 metara. Njene proporcije odgovaraju klasičnim grčkim hramovima.

Prema rečima profesora Piotra Dičeka, direktora Centra za istraživanje antike jugoistočne Evrope pri Univerzitetu u Varšavi, položaj građevine na samom vrhu brda i njena orijentacija prema stranama sveta snažno ukazuju da je reč o hramu koji je od 4. do 2. veka pre nove ere dominirao gradskom akropolom. Njegov istaknuti položaj verovatno je omogućavao da bude vidljiv sa velike udaljenosti, čime je predstavljao važan simbol moći i identiteta ilirske zajednice koja ga je podigla.

Sveti prostor ograđen bedemom

Istraživanja su takođe otkrila deo bedema koji je okruživao vrh brda. Ovaj zid nije imao samo odbrambenu funkciju. Arheolozi smatraju da je istovremeno predstavljao i granicu svetog prostora, odnosno temenosa – ograđenog područja namenjenog verskim obredima i aktivnostima povezanim sa hramom. Takva organizacija svetog prostora karakteristična je za grčke i helenističke svetinje, što ukazuje na snažne kulturne veze između Ilira i helenskog sveta.

Helenistički uticaji među Ilirima

Otkriće pruža retku priliku za proučavanje načina na koji su Iliri prihvatali i prilagođavali elemente grčke arhitekture i religije. Iako su Iliri poznati po svojim utvrđenim gradovima i snažnim fortifikacijama, njihova svetilišta ostala su mnogo slabije istražena. Zbog toga pronalazak hrama u Bušatu predstavlja izuzetno vredan izvor podataka o verskom životu stanovnika ovog dela Balkana tokom helenističkog perioda.

Rimljani su lokalitetu dali novu ulogu

Grad je napušten tokom helenističkog doba, ali lokalitet nije izgubio značaj. Nekoliko vekova kasnije, u 3. veku nove ere, Rimljani su pored ruševina hrama podigli manju građevinu koja je bila u upotrebi gotovo jedno stoleće. Zahvaljujući dominantnom položaju na vrhu brda, objekat je služio kao osmatračnica sa koje se mogao nadzirati veliki deo severne Albanije, od Skadra do antičkog Lisa (Lissos) i obale Jadranskog mora.

• Nova otkrića u “izgubljenom gradu” u Albaniji
• Arheolozi otkrili skrivene mozaike: tragovi ranohrišćanskih crkava u Beratu

Pronalazak hrama na lokalitetu Bušat predstavlja jedno od najznačajnijih novijih otkrića vezanih za ilirsku arheologiju u Albaniji. Pored toga što doprinosi identifikaciji moguće drevne Basanije, otkriće pruža dragocene podatke o religiji, urbanizmu i kulturnim vezama Ilira sa grčkim svetom.

Dalja istraživanja mogla bi da rasvetle kome je hram bio posvećen, kakvi su se obredi u njemu odvijali i kakvu je ulogu imao u životu stanovnika jednog od najzagonetnijih izgubljenih gradova Balkana.