Neobično otkriće zabeleženo je u Poljskoj, gde je ribolovac slučajno pronašao srednjovekovni mač u koritu reke Varte, u blizini grada Vronki.

Oružje se preliminarno datuje u 11. vek, period ranih vladara dinastije Pjast, a stručnjaci veruju da bi moglo pružiti nove uvide u burnu istoriju srednjovekovne Poljske.

Mač je pronašao lokalni stanovnik Miroslav Tuholski dok je postavljao ribolovačku opremu na jednom od svojih uobičajenih mesta pored reke. Zbog niskog vodostaja deo metalnog predmeta postao je vidljiv među peskom i kamenjem na obali. Nakon što ga je izvukao, odneo ga je u Regionalni muzej Vronjec, gde je arheolog Rišard Pjetžak potvrdio da je reč o starom artefaktu i predložio preliminarnu dataciju u 11. vek na osnovu njegovih karakteristika.

Nakon prijave regionalnim službama za zaštitu kulturnog nasleđa, mač je prosleđen Univerzitetu Nikola Kopernikus u Torunju, gde će biti podvrgnut konzervaciji i detaljnim analizama.

Oružje iz burnih perioda

Preliminarna datacija smešta mač u period velikih političkih promena u Poljskoj. To je bilo vreme nakon krunisanja Boleslava Hrabrog 1025. godine, kada su usledili politička kriza, invazija češkog vojvode Bretislava i obnova države pod Kazimirom Obnoviteljem.

Iako za sada ne postoje dokazi koji bi mač direktno povezali sa konkretnim istorijskim događajem, njegovo poreklo ukazuje na epohu u kojoj je oružje predstavljalo ne samo sredstvo ratovanja već i simbol društvenog statusa.

Kako je određena njegova starost?

Pošto na mestu pronalaska nisu otkriveni drugi arheološki nalazi koji bi pomogli preciznijem datovanju, istraživači su primenili takozvanu komparativnu metodu. Analizirani su oblik sečiva, drške, nakrsnice, jabuke i žleba duž oštrice, a rezultati su upoređeni sa već poznatim tipovima srednjovekovnih mačeva.

Oštrica je dugačka približno 76 centimetara, dok je trn drške dug oko 9 centimetara. Nakrsnica je široka oko 12,5 centimetara. Na osnovu tipologije britanskog istoričara oružja R. E. Oukšota, mač poseduje karakteristike tipa 3 kada je reč o nakrsnici i moguće tipa B kada je u pitanju jabuka. To ga svrstava među rane jednoručne mačeve bliske tipovima X i XI, ili eventualno prelaznom tipu XII. Stručnjaci naglašavaju da će konačna identifikacija i preciznije datovanje biti mogući tek nakon završetka konzervatorskih radova i detaljnog proučavanja predmeta.

Predstoje rendgenski pregledi i metalurške analize

Artefakti koji vekovima leže pod vodom zahtevaju posebnu pažnju nakon vađenja, jer nagli kontakt sa vazduhom može ubrzati njihovo propadanje. Zbog toga će mač biti podvrgnut rendgenskom snimanju kako bi se otkrile eventualne pukotine, ukrasi ili oznake skrivene ispod slojeva korozije. Pored toga, biće sprovedena metalurška analiza koja će omogućiti istraživačima da utvrde sastav metala i tehnologiju izrade oružja.

Poljske reke i jezera kriju brojne srednjovekovne nalaze

Ovo otkriće nije usamljen slučaj. Tokom poslednjih godina u poljskim rekama i jezerima pronađen je veći broj srednovekovnih komada naoružanja. Godine 2025. jedan ribolovac izvukao je srednjovekovni mač iz reke Visle u blizini varšavskog naselja Tarhomin, dok je još jedan primerak pronađen tokom radova na produbljivanju rečnog korita 2024. godine. Pretpostavlja se da je to oružje moglo pripadati vikinškom ratniku ili lokalnom plemiću iz 10. veka.

• Slučajno otkriven srednjovekovni mač u koritu Zapadne Morave
• Srednjovekovni mač iz reke Vrbas: Banjalučki “Ekskalibur”
• Bronzani mač star 3.000 godina pronađen u koritu Zapadne Morave

Posebno značajni nalazi potiču iz jezera Lednica, gde su arheolozi tokom istraživanja otkrili gotovo 300 komada oružja i vojne opreme povezanih sa vladavinom Mješka I i Boleslava Hrabrog. Među njima se nalaze mačevi, sekire, koplja i drugi predmeti iz ranog srednjeg veka.

Prema mišljenju stručnjaka, ovakvi predmeti dospevali su u reke i jezera na različite načine – tokom bitaka, usled nesrećnih gubitaka, kroz trgovačke aktivnosti ili kao deo ritualnih deponovanja, običaja poznatih širom srednjovekovne i predhrišćanske Evrope.

Izvor: FB Muzeum Ziemi Wronieckiej