Zidovi praistorijskih pećina nisu sačuvali samo crteže već i genetske tragove ljudi koji su ih posećivali pre više hiljada godina.

Naučnici su po prvi put uspeli da izdvoje drevnu ljudsku DNK direktno sa površine pećinskih zidova, što bi moglo da otvori potpuno novo poglavlje u proučavanju života praistorijskih zajednica.

Istraživanje, sprovedeno u okviru međunarodnog projekta First Art, pokazalo je da se ljudska DNK može očuvati na kamenim zidovima pećina hiljadama godina, čak i na mestima gde nisu pronađeni ljudski ostaci, arheološki slojevi ili drugi materijalni tragovi boravka ljudi. Do sada su arheogenetičari drevnu DNK uglavnom izdvajali iz kostiju, zuba ili sedimenata. Novo istraživanje pokazuje da i same stene mogu predstavljati svojevrsnu genetsku arhivu, piše u saopštenju.

DNK pronađen na oslikanim i neoslikanim zidovima

Tim naučnika iz Španije, Portugala, Nemačke, Velike Britanije i Kine analizirao je 120 uzoraka sa 24 panela pećinske umetnosti u jedanaest pećina na Iberijskom poluostrvu. Uzorci su uzimani sa oslikanih i neoslikanih površina, iz sedimenata, kostiju, ali i sa retkog koštanog alata kojim su praistorijski umetnici raspršivali pigment po zidovima.

Najznačajniji rezultati dobijeni su u portugalskoj pećini Eskoural (Escoural) i španskoj pećini Kovaron (Covarón).

Od ukupno 120 analiziranih uzoraka, pet je sadržalo mitohondrijsku DNK. Posebno je zanimljivo što su dva uzorka sa neoslikanih zidova sadržala isključivo ljudski, ali ne i životinjski DNK, što ukazuje da je genetski materijal najverovatnije dospeo direktnim ljudskim kontaktom: putem pljuvačke, znoja ili drugih telesnih tečnosti.

Tragovi ljudi stari najmanje 2.000 godina

Iako je minimalna starost pronađenog DNK procenjena na oko 2.000 godina, istraživači smatraju da bi on mogao biti znatno stariji, jer su pojedini uzorci poticali iz slojeva povezanih sa paleolitskom pećinskom umetnošću.

Genetska analiza pokazala je da je DNK iz pećine Kovaron pripadao anatomskim modernim ljudima iz populacije zapadnoevropskih lovaca-sakupljača. U tri uzorka dominirao je ženski DNK, u jednom muški, dok za jedan uzorak pol nije mogao pouzdano da bude utvrđen.

Mogu li se jednog dana identifikovati autori pećinskih crteža?

Iako naučnici naglašavaju da još ne mogu direktno da povežu pronađeni DNK sa autorima pećinskih slika, smatraju da je otkriće veliki korak napred.

„Po prvi put imamo dokaz da se DNK ljudi može očuvati na zidovima pećina hiljadama godina“, istakla je Alba Bosoms Mesa sa Instituta Maks Plank za evolucionu antropologiju.

• Pećina Altamira – praistorijska umetnost otkriva nove tajne
• Najstarije umetničko delo na svetu otkriveno u pećini u Indoneziji
• Oslikanim šakama na zidovima pećina nedostaju prsti. Zašto je to tako?

Njen kolega Matijas Majer smatra da ovo otvara potpuno nova istraživačka pitanja. „Sada možemo da se pitamo ko je dodirivao ove zidove, da li je to bio muškarac ili žena, kojoj populaciji je pripadao i koliko su duboko ljudi zalazili u pećinske sisteme.“

Pećine kao genetske arhive prošlosti

Istraživači veruju da bi analiza DNK sa zidova pećina u budućnosti mogla pomoći u rekonstrukciji kretanja, boravka i ponašanja praistorijskih ljudi čak i na lokalitetima gde nema ljudskih kostiju.

Ipak, rezultati pokazuju da je očuvanje DNK veoma retko. Od 24 analizirana panela pećinske umetnosti, drevna DNK pronađena je samo na jednom oslikanom panelu i na dve susedne neoslikane površine. To ukazuje da uspešno očuvanje zavisi od specifičnih uslova, poput zaštite mineralnim naslagama ili stabilnog pećinskog okruženja.

Uprkos tome, autori smatraju da ovo predstavlja početak nove ere arheogenetike. Ukoliko buduća istraživanja potvrde rezultate na većem broju lokaliteta, naučnici bi jednog dana mogli da otkriju genetski identitet ljudi koji su ostavili prve umetničke tragove na zidovima evropskih pećina.