Arheolozi su pronašli skeletne ostatke žene sahranjene licem nadole, čiji je nos bio amputiran kao kazna. U drevnoj Kini vekovima su propisivane surove telesne kazne za određene zločine, a ovo otkriće predstavlja prvi arheološki dokaz jedne od njih.

Na groblju Sanzhijuan, nedaleko od grada Sanmenksija u kineskoj provinciji Henan, arheolozi su pronašli skeletne ostatke žene stare između 40 i 45 godina. Ona je živela tokom perioda između 1298. i 1404. godine. Njena lobanja nosi tragove teške povrede lica koji su nastali dok je bila živa.

Prema rezultatima bioarheološke analize, ženi je tokom života amputiran deo nosa. Još značajnije, koštano tkivo pokazuje da je povreda zarasla, što znači da je preživela zahvat i živela određeno vreme nakon njega. Autori rada, objavljenog u časopisu Journal of Archaeological Science: Reports, ovaj slučaj predstavljaju kao prvi arheološki dokaz kažnjavanja amputacijom nosa zabeležen u drevnoj Kini.

Lobanja čuva trag kazne

Na lobanji su uočena oštećenja oko piriformnog otvora, odnosno koštanog otvora kroz koji se pružala nosna šupljina. Koštane ivice nisu bile sveže i oštre, već su pokazivale remodelovanje i zarastanje. Oštećene su bile i nosne kosti, dok su delovi donje nosne školjke bili odsutni.

Upravo činjenica da je kost pokušala da zaraste predstavlja važan dokaz da je povreda nastala za života, a ne nakon smrti. Autori su, na osnovu izgleda i rasprostranjenosti koštanih promena, zaključili da je došlo do širokog oštećenja struktura srednjeg dela lica. Posebno je zanimljiva i širina piriformnog otvora. Kod ove žene izmereno je 34,35 milimetara, dok je prosečna vrednost kod drugih žena sa istog groblja bila oko 25,39 milimetara. Razlika je gotovo 35 odsto. To nije bila mala ili površna povreda. Promene su zahvatile strukture koje čine koštanu osnovu nosa.

Da li je zbog bolesti izgubila nos?

Pre nego što su amputaciju nosa povezali sa kaznom, istraživači su morali da razmotre druga moguća objašnjenja. Određene bolesti mogu dovesti do razaranja kostiju lica. Među njima su lepra i uznapredovali sifilis, ali takva oboljenja obično ostavljaju promene i na drugim delovima skeleta. Kod ove žene patološke promene u skladu sa tim bolestima nisu pronađene.

Na ostatku skeleta nisu zabeležene promene koje bi ukazivale na sistemsku infekciju koja bi mogla objasniti razaranje nosnih struktura. Nisu pronađeni ni tragovi tumora koji bi mogli izazvati sličnu destrukciju, niti razvojne anomalije lica.

• Ovi muškarci su brutalno kažnjeni pre 2.500 godina u Kini
• Najstariji dokaz hirurške amputacije u jugoistočnoj Evropi otkriven u Bugarskoj

Ni nesreća se nije pokazala kao naročito uverljivo objašnjenje. Teška povreda nosa nastala padom ili udarcem najčešće bi zahvatila i susedne strukture – jagodične kosti, gornju vilicu ili prednje zube. Kod ove žene takva kolateralna oštećenja nisu zabeležena.

Zbog toga autori smatraju da je najverovatnije objašnjenje upravo namerno hirurško uklanjanje dela nosa, odnosno kažnjavanje amputacijom nosa.

Telesna kazna koja je postojala u kineskim zakonima

Ovaj skelet postaje još zanimljiviji kada se uporedi sa istorijskim izvorima. Amputacija nosa bila je deo sistema kazni u drevnoj Kini. Pominje se u okviru takozvanih Pet kazni, sistema koji je, u različitim istorijskim periodima, obuhvatao i druge oblike telesnog kažnjavanja.

Kineski istorijski izvori beleže ovu praksu vekovima pre nego što je žena iz Sanzhijuana živela. Međutim, do sada nije postojao arheološki pronađen ljudski skelet iz Kine koji bi mogao neposredno da potvrdi da je takva kazna zaista ostavila trag na telu. U periodu dinastija Yuan i Ming, kojem najverovatnije pripada ova žena, amputacija nosa bila je povezana sa određenim krivičnim delima. Prema istorijskim zapisima, među kažnjavanima su bili i oni koji su krali stoku. Drugim rečima, istorijski izvori govore o kazni, dok ova žena predstavlja mogući fizički trag sprovođenja takvog zakona.

Zašto je sahranjena licem nadole?

Žena nije bila sahranjena na uobičajen način. Njeni posmrtni ostaci pronađeni su položeni licem nadole, odnosno okrenuti na stomaku. Prema arheolozima, ona je bila jedina osoba na groblju Sanzhijuan za koju je zabeležen ovakav način sahranjivanja.

Autori ga dovode u vezu sa mogućnošću da je žena bila stigmatizovana zbog svog statusa ili kažnjavanja. U društvima u kojima je telesna kazna predstavljala javno obeležavanje prestupnika, kazna nije morala da prestane smrću. Način na koji je osoba sahranjena mogao je predstavljati poslednji znak njenog društvenog položaja.

Kako je preživela amputaciju nosa?

Možda najzanimljiviji podatak nije samo to što je nos amputiran, već činjenica da nije umrla odmah nakon povrede. Koštano remodelovanje pokazuje da je proces zarastanja bio dovoljno napredovao da možemo govoriti o preživljavanju povrede. To otvara pitanje medicinske nege.

Amputacija dela nosa ostavlja otvorenu komunikaciju sa nosnom šupljinom i predstavlja ozbiljan zdravstveni rizik. Krvarenje, infekcija i problemi povezani sa disanjem mogli su predstavljati velike opasnosti. Ipak, njeni skeletni ostaci pokazuju da je preživela dovoljno dugo da kost počne da zarasta.

To znači da slučaj ne govori samo o sistemu kažnjavanja već i o nezi nakon povrede. Čak i ako je zahvat bio izvršen kao kazna, neko je morao da se brine o povređenoj osobi nakon toga.