Arheolozi su na neolitskom lokalitetu Tepecik-Çiftlik u Kapadokiji identifikovali 11 novih opsidijanskih vrhova strela sa namerno urezanim motivima. Njihova namena ostaje nepoznata, ali istraživanje pokazuje da ovi retki predmeti verovatno predstavljaju deo posebne kulturne prakse koja se više od hiljadu godina javlja upravo u centralnoj Anadoliji.

Na lokalitetu Tepecik-Çiftlik u Kapadokiji, u današnjoj Turskoj, istraživači su pronašli nešto što nije bilo lako uočljivo – sitne ureze na površini crnih opsidijanskih vrhova strela. Međutim, detaljna analiza pokazala je da tragovi nisu slučajni niti su nastali tokom izrade ili korišćenja predmeta.

Francuski i turski istraživači analizirali su 12 takvih vrhova iz Tepecik-Çiftlika, od kojih je 11 bilo ranije nepoznato. Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu PLOS ONE. Od ukupno 740 vrhova strela sa ovog lokaliteta, samo 12 nosi namerne ureze, odnosno svega oko 1,6 odsto.

Upravo njihova izuzetna retkost čini ove predmete zanimljivim. Slični urezani vrhovi poznati su i sa drugih neolitskih lokaliteta centralne Anadolije, ali do sada nisu pronađeni van ovog regiona.

Tragovi koji nisu nastali slučajno

Istraživači su mikroskopski analizirali ureze kako bi utvrdili na koji način su napravljeni. Eksperimenti su pokazali da opsidijan nije mogao biti urezan drugim komadom opsidijana. Za to je bio potreban materijal veće tvrdoće, a eksperimenti su pokazali da je odgovarajući alat mogao biti kremen.

• Najstarije kocke na svetu: starosedeoci Amerike „igrali igre na sreću“ još pre 12.000 godina
• Pronađen drevni natpis na nepoznatom jeziku

To je zanimljivo i zbog toga što je kremen na samom lokalitetu bio relativno redak, činio je manje od jedan odsto kamenog otpada. Izrada ureza zato nije bila nešto što se jednostavno dešavalo tokom svakodnevne proizvodnje vrhova.

Urezi su veoma različiti. Na pojedinim vrhovima nalazi se samo jedna linija, dok ih na najkomplikovanijem primerku ima oko 20. Javljaju se krstasti i talasasti oblici, kao i motivi u obliku slova V, kvadrata i pravougaonika. Nijedan od analiziranih motiva nije potpuno identičan drugom.

Ipak, istraživači su primetili određene sličnosti između pojedinih lokaliteta. Na primer, jedan krstasti motiv iz Tepecik-Çiftlika podseća na urez pronađen na vrhu strele iz Čatalhujuka. To bi moglo da ukazuje na postojanje zajedničkog, ali fleksibilnog repertoara motiva.

Zašto su ih ljudi urezivali?

Upravo je ovo pitanje za sada bez konačnog odgovora. Jedna od najstarijih hipoteza potiče još iz istraživanja arheologa K. Ataman iz 1988. godine. Ona je pretpostavila da bi urezi mogli predstavljati neku vrstu lovačkih oznaka. Odnosno znak kojim bi vlasnik ili lovac označio svoju strelu i na taj način povezao predmet sa sobom ili ulovom.

Ovakvo tumačenje nije nemoguće, ali novi podaci ga ne potvrđuju dovoljno čvrsto. Urezani vrhovi su veoma retki, motivi se međusobno razlikuju, a ne postoji standardizovan sistem znakova koji bi se dosledno ponavljao.

Zbog toga istraživači ne isključuju ni druga objašnjenja. Urezi su mogli imati veze sa ličnim identitetom, pripadnošću određenoj grupi, simbolikom ili nekim aspektom svakodnevnog života koji danas više ne možemo da prepoznamo.

Važno je i to što se urezi nisu pojavljivali u istoj fazi proizvodnje. Na nekim vrhovima napravljeni su pre završnog oblikovanja, dok su na drugima nastali tek nakon retuširanja. Kod preostalih primeraka nije moguće utvrditi redosled. To ukazuje da urezivanje nije bilo strogo određena faza proizvodnje, već je moglo da se događa u različitim trenucima „života“ predmeta.

Nisu bili ritualni predmeti?

Još jedan važan podatak potiče iz arheološkog konteksta. Urezani vrhovi nisu pronađeni u grobovima niti u posebno izdvojenim ritualnim ostavama. Pojavljuju se zajedno sa ostalim kamenim predmetima, uglavnom u svakodnevnim, stambenim kontekstima. Zbog toga istraživači ne smatraju da ih treba automatski posmatrati kao ceremonijalne ili pogrebne predmete.