Arheolozi su u neolitskom naselju kod Dojranskog jezera otkrili neobične keramičke predmete koji su možda imali ulogu simboličnih „čuvara“ hrane i dragocenih zaliha žitarica.

Na samoj obali Dojranskog jezera, na jugu Makedonije, arheolozi istražuju tragove jedne od ranih zemljoradničkih zajednica koje su na ovom prostoru živele pre gotovo 8.000 godina. Neolitsko naselje na nalazištu Atici – Spomenik pokazalo je da su ljudi početkom neolita već organizovali prostor na način koji otkriva mnogo više od običnih stambenih aktivnosti.

Kako su nam rekli iz Nacionalnog arheološkog muzeja u Skoplju, naselje je potvrđeno geomagnetnim skeniranjima, a zatim i arheološkim istraživanjima. Formirano je kao tel, odnosno višeslojno naselje nastalo postepenim podizanjem novih objekata na ostacima starijih.

Njegov položaj takođe nije bio slučajan. Naselje se nalazilo u području važnih komunikacija koje su povezivale Egejski prostor sa dolinama Vardara i Strume, što mu je davalo značajan položaj u tadašnjem pejzažu.

Neolitska kuća koja je bila više od toga

Posebno zanimljivi nalazi potiču iz prve evidentirane kuće na istraženom prostoru. Unutar objekta arheolozi su otkrili neobične pravougaone i kružne glinene strukture. Njihov oblik, način izrade i položaj unutar objekta ukazuju na mogućnost da su služile za skladištenje i preradu hrane, naročito žitarica.

„Prema svojim karakteristikama, ove strukture najverovatnije su bile povezane sa skladištenjem i preradom hrane“, naveli su nam iz muzeja.

• Vrbjanska Čuka: Kako je izgledao život prvih zemljoradnika Balkana
• Otkrivena 8.000 godina stara kuća na Svinjaričkoj Čuki kod Lebana
• Sojeničko naselje Mrdaja – Dojran: Praistorijska zajednica na vodi

Upravo ovaj nalaz otvara zanimljivo pitanje: da li je reč o običnoj neolitskoj kući ili o objektu koji je imao posebnu, možda čak i zajedničku funkciju?

Istraživači smatraju da druga mogućnost zaslužuje pažnju. Slični objekti poznati su sa različitih neolitskih lokaliteta na Balkanu, ali i sa Bliskog istoka, gde su prostori za skladištenje poljoprivrednih proizvoda imali važnu ulogu u organizaciji zajednice.

Zbog toga postoji pretpostavka da je ovaj objekat mogao funkcionisati kao javni prostor za skladištenje žitarica, a ne isključivo kao kuća.

Skladištenje žita u keramičkim predmetima

Za prve zemljoradnike žitarice nisu predstavljale samo namirnicu. Od količine sačuvane hrane zavisili su opstanak zajednice, njena sigurnost i mogućnost da preživi periode kada žetva nije bila dostupna. Zato su mesta na kojima se hrana čuvala mogla imati poseban značaj.

„Skladištenje žita bilo je tesno povezano sa opstankom, sigurnošću i blagostanjem neolitskih zajednica“, objasnili su nam iz Nacionalnog arheološkog muzeja u Skoplju. A upravo u takvom prostoru otkrivena su dva veoma neobična keramička predmeta.

Neobični neolitski predmeti pronađeni uz prostor za skladištenje

Kuća je bila u upotrebi na samom početku neolita, odnosno krajem 7. i početkom 6. milenijuma pre n. e. U njoj su pronađena dva keramička predmeta čiji izgled izdvaja ovaj lokalitet.

Jedan od njih ukrašen je zmijolikim, talasastim i trouglastim motivima, dok drugi ima neobičan zoomorfni oblik. Na njemu se nalazi glava koja, prema interpretaciji istraživača, verovatno predstavlja kozu.

Njihova precizna funkcija za sada nije poznata. Ipak, njihov kontekst nalaza može biti veoma važan za razumevanje njihove uloge. Kako su nam rekli iz muzeja, moguće je da su ovakvi predmeti imali simboličku funkciju povezanu sa plodnošću, izobiljem i zaštitom hrane.

Drugim rečima, predmeti su možda bili postavljani u blizini mesta na kojima su čuvane zalihe, kao svojevrsni simbolični „čuvari“ žitarica. Važno je, međutim, naglasiti da je ovo hipoteza. Arheološki kontekst pruža osnovu za ovakvo tumačenje, ali ne omogućava da se sa sigurnošću kaže zašto su predmeti napravljeni i kako su korišćeni.

Zašto su ovi nalazi važni?

Neolit donosi jednu od najvećih promena u ljudskoj prošlosti – postepeni prelazak sa lovačko-sakupljačkog načina života ka zemljoradnji, stočarstvu i stalnijem naseljavanju.

Sa proizvodnjom hrane pojavila se i potreba za njenim skladištenjem. Naime, sa njom su se, izgleda, razvijali i novi načini razmišljanja čuvanja hrane i zaštite zajednice.

Upravo zbog toga su nalazi iz Atica – Spomenika zanimljivi. Oni ne govore samo o tome gde su neolitski ljudi čuvali žito, već i o mogućnosti da su prostori povezani sa hranom imali i određeni simbolički značaj.

---

Ovogodišnjim arheološkim istraživanjima neolitskog naselja predvodila je MA arheolog Elena Stojanova Kanzurova, zajedno sa stručnim timom iz Nacionalnog arheološkog muzeja: dr Perom Sinadinovskim, MA arheologom Bunjaminom Džemailjijem, dr Robertom Petkovskim, Jovicom Ristovim i MA arheologom Zoranom Rujakom iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture i muzeja – Strumica.