Arheolozi su kod obale Turske, u blizini ostrva Kekova, otkrili brodolom za koji se veruje da potiče iz ranog bronzanog doba, odnosno da je star oko 4.500 godina.

Keramičke posude koje su hiljadama godina ležale na morskom dnu mogle bi da otkriju kako se trgovina odvijala širom istočnog Mediterana u vreme kada su u Egiptu građene velike piramide.

Iako drvena konstrukcija broda nije sačuvana, njegov teret pruža dragocene tragove o pomorskoj trgovini i vezama između drevnih zajednica istočnog Mediterana.

Prema preliminarnim procenama istraživača, brodolom bi mogao da potiče iz perioda između 2700. i 2400. godine pre nove ere. Ukoliko se datovanje potvrdi, ovo bi mogao da bude najstariji poznati brodolom na svetu, stariji od nalazišta kod grčkog ostrva Dokos, koje se datuje pre približno 4.200 godina.

Keramičke posude otkrivaju starost broda

Brodolom je otkriven 2024. godine u plitkim vodama uz južnu obalu Turske, na osnovu informacija lokalnih pomoraca. Istraživanje je predvodio Hakan Öniz sa Univerziteta Akdeniz u Antaliji, a arheolozi su tokom narednih istraživanja pronašli ostatke tereta rasutog duž stenovite podvodne padine.

Među nalazima nalaze se tri velika kamena sidra i više od 30 keramičkih posuda za skladištenje, poznatih kao amfore. One su se nalazile na dubini od oko 30 metara, dok se drveni delovi broda nisu sačuvali.

Upravo su keramičke posude postale ključ za utvrđivanje starosti brodoloma. Njihov oblik, način izrade i ukrašavanja omogućavaju poređenje sa sličnim predmetima pronađenim na drugim arheološkim lokalitetima.

Posude iz brodoloma kod Kekove imaju dve drške, ravno dno i karakteristično horizontalno ispupčenje nalik pojasu oko srednjeg dela. Slični primerci pronađeni su na području Egipta i Bliskog istoka, a datuju se u rano bronzano doba.

Pošto drvo broda nije sačuvano, istraživači nisu mogli da primene radiokarbonsko datovanje na njegovu konstrukciju. Zbog toga se procena starosti zasniva prvenstveno na tipološkim karakteristikama keramičkog tereta.

Ipak, istraživači naglašavaju da je datovanje za sada preliminarno. Preciznija hronološka procena zahteva dodatna istraživanja, a rezultati još treba da budu predstavljeni u naučnom radu sa recenzijom.

Šta se prevozilo pre 4.500 godina?

Jedno od najzanimljivijih pitanja odnosi se na sadržaj keramičkih posuda. Iako su hiljadama godina ležale pod vodom, u nekima su i dalje vidljivi ostaci materijala koji su nekada sadržale.

Arheološkinja Karin Sowada sa Univerziteta Macquarie u Australiji pregledala je posude nakon njihovog izvlačenja iz mora i u pojedinim primetila znatne količine sjajnog, gustog ostatka. Za sada nije poznato o kojoj se supstanci radi. Među mogućnostima su maslinovo ulje, vino ili smole drveća, ali tek predstoje naučne analize koje bi mogle da pruže pouzdaniji odgovor.

• Kako je ispod savremenog Istanbula otkrivena najveća kolekcija vizantijskih brodova na svetu
• Otkriven jedan od najvažnijih vizantijskih brodoloma na Mediteranu: Zlatno blago krije priču o visokom carskom dostojanstveniku
• Ovaj rimski brod prevozio je riblji sos

Postoji i mogućnost da ostaci potiču od kasnije upotrebe posuda. Velike keramičke posude nisu nužno bile namenjene samo jednom putovanju, već su mogle da se prazne i ponovo koriste tokom dužeg perioda.

I sam teret otvara pitanje porekla robe. Na osnovu dosadašnjih istraživanja, pojedine posude, odnosno glina od koje su napravljene, mogle bi da potiču iz centralne doline Jordana. To bi ukazivalo na mogućnost da je brod tokom putovanja dolazio u dodir sa različitim trgovačkim središtima.

Pomorska trgovina u vreme egipatskih piramida

Brodolom kod Kekove mogao bi da doprinese boljem razumevanju trgovačkih veza u istočnom Mediteranu tokom trećeg milenijuma pre nove ere. Za razliku od kasnijih perioda, pomorska razmena dobara u ovom razdoblju još uvek nije dovoljno istražena.

U to vreme Egipat je nabavljao sirovine i proizvode kojih nije bilo u dovoljnoj meri na njegovoj teritoriji. Među njima su bili kedrovo drvo, metali, ulja, smole, srebro i lapis lazuli. Važnu ulogu u trgovini imao je grad Biblos, na području današnjeg Libana.

Nedavna istraživanja pokazuju da je Egipat oko 2600. godine pre nove ere nabavljala srebro povezano sa rudnicima Lavrija, istočno od današnje Atine. Takvi nalazi ukazuju na postojanje širokih mreža razmene koje su povezivale različite delove istočnog Mediterana.

Nema dokaza da je brod iz Kekove bio egipatski niti je poznato njegovo tačno odredište. Istraživači smatraju da je mogao da plovi duž južne obale Turske, prevozeći robu između trgovačkih centara. Kao moguća odredišta pominju se Troja, na severozapadu današnje Turske, i Krit, gde je cvetala minojska civilizacija.

More je, međutim, predstavljalo i veliku opasnost. Snažne struje, vetrovi i stenovita obala ovog područja mogli su da budu pogubni za drevne pomorce. Položaj ostataka na podvodnoj padini otvara mogućnost da je brod tokom oluje pokušao da pronađe zaklon u zavetrini između ostrva, ali se nasukao na stene.