Arheolozi su u južnom Sibiru otkrili najraniji do sada potvrđeni primer smrti tokom porođaja sa blizancima u grobu mlade žene koja je živela pre 7.700 godina.

Smrt tokom porođaja bila je jedna od najopasnijih životnih prekretnica u praistorijskim zajednicama, pa čak i danas porođaj ume da bude i tek kako rizičan po majku i dete. Iako je smrt na porođaju u praistoriji verovatno bila česta u arheologiji se ona teško dokumentuje.

Groblje lovaca-sakupljača i neočekivano otkriće

Upravo zato grob otkriven u južnom Sibiru, star oko 7.700 godina, predstavlja izuzetno značajan nalaz. Reč je o najstarijem do sada potvrđenom slučaju blizanaca u arheološkom zapisu i jednom od najranijih pouzdanih dokaza smrti žene tokom porođaja.

Otkriće potiče sa lokaliteta Lokomotiv, u blizini grada Irkutsk, nedaleko od Bajkalsko jezero – najstarijeg i najdubljeg slatkovodnog jezera na svetu. Groblje je poznato još od kraja 19. veka, kada je otkriveno tokom radova na izgradnji Transsibirske železnice. Iako se deo lokaliteta danas nalazi ispod savremene urbane zone, istraženo je više od stotinu sahrana koje pripadaju zajednici lovaca-sakupljača iz srednjeg holocena.

• Grob rimskih blizanaca iz Trogira – retko arheološko otkriće iz Hrvatske
• Studija potvrdila sahranu jednojajčanih blizanaca od pre 30,000 godina
• Prva arheološki dokumentovana sahrana trudnice u Srbiji

Jedan od grobova, označen kao R11, prvobitno je 1997. godine protumačen kao sahrana mlade žene i jednog deteta. Ipak petnaest godina kasnije, tokom ponovne analize skeletnog materijala, bioantropolog Angela Lieverse uočila je da se među fetalnim kostima nalaze duplikati pojedinih elemenata. U pitanju nisu bile slučajne greške u identifikaciji, već jasan osteološki dokaz da je žena nosila blizance.

Rekonstrukcija događaja – prekinut porođaj

Položaj kostiju omogućio je rekonstrukciju dramatičnog događaja. Fetalni ostaci pronađeni su unutar karlične regije i između butina majke, bez znakova značajnijeg pomeranja nakon smrti. Jedan fetus nalazio se u karličnom položaju, sa stopalima okrenutim ka porođajnom kanalu, i bio je delimično izbačen. Drugi je ostao u materici, u položaju sa glavom nadole. Najverovatnije je došlo do takozvanog „zaključavanja“ blizanaca, retke, ali izuzetno opasne komplikacije u kojoj se tela ili glave fetusa međusobno blokiraju, sprečavajući dalje napredovanje porođaja. Bez hirurške intervencije, takva situacija gotovo sigurno završava fatalno.

Ono što ovaj nalaz čini posebno dragocenim jeste činjenica da su slučajevi smrti tokom porođaja u arheološkom zapisu gotovo nevidljivi. Fetalne kosti su krhke i retko se očuvaju, a različite pogrebne prakse dodatno otežavaju prepoznavanje takvih situacija. U antičkom Rimu, na primer, zakon poznat kao Lex Caesaria propisivao je da se fetus mora izvaditi iz tela pre sahrane trudnice. Čak i kada takva intervencija nije postojala, prirodni procesi raspadanja mogu dovesti do pomeranja ili izbacivanja fetusa, što komplikuje tumačenje nalaza.

Smrt žene i blizanaca iz praistorije tokom porođaja

U grobu iz Lokomotiva takvih poremećaja gotovo da nema. Skelet žene, uključujući sitne kosti šaka i rebra, ostao je anatomski povezan, a položaj fetusa sugeriše da je smrt nastupila tokom samog porođaja. Sahrana se ni po čemu ne izdvaja od ostalih na lokalitetu. Žena je položena na leđa i pohranjena sa tipičnim grobnim prilozima, uključujući ukrase od zuba mrmota. To može značiti da zajednica smrt tokom porođaja nije doživljavala kao izuzetnu pojavu ili da nije bila svesna da je nosila blizance.

Rad je objavljen u časopisu Antiquity.