Arheolozi su tokom istraživanja na lokalitetu Svinjarička Čuka u južnoj Srbiji otkrili jedinstven grob iz ranog bronzanog doba, u kojem je mlada žena sahranjena u kamenoj cisti uz zlatni nakit i crveni oker.

Na višeslojnom lokalitetu Svinjaričkoj Čuki, nadomak Lebana, arheolozi su tokom istraživanja zabeležili nalaz koji značajno menja sliku o ranom bronzanom dobu na jugu Srbije. Reč je o za sada jedinstvenoj sahrani iz druge polovine 3. milenijuma pre nove ere, odnosno grobu žene čiji su ostaci bili položeni u kamenoj cisti, uz zlatni nakit i tragove crvenog okera. Rad je nedavno objavljen u časopisu Starinar.

Sahrana žene u kamenoj cisti

Grob je otkriven na relativnoj dubini od oko pola metra, gde su najpre uočene velike kamene ploče koje su činile konstrukciju ciste – svojevrsnog kamenog sanduka sastavljenog od krupnih, gotovo pravougaonih blokova lokalnog kamena.

U unutrašnjosti ciste nalazili su se slabo očuvani ostaci odrasle žene, starosti između 21 i 35 godina. Pokojnica je bila položena u zgrčenom položaju, na desnom boku, orijentisana u pravcu istok–zapad, sa glavom ka zapadu. Iako su sačuvani tek fragmenti lobanje, dugih kostiju i karlice, osnovna antropološka analiza bila je moguća, a uzorak zuba upućen je na AMS radiokarbonsko datovanje.

Dobijeni rezultat, kalibrirani interval između 2469. i 2289. godine pre nove ere, smešta sahranu u period između sredine 25. i prvih decenija 23. veka p. n. e, dakle u ranu fazu bronzanog doba.

Bogati grob sa zlatom

Najimpresivniji deo nalaza čini zlatni nakit. Uz lobanju pokojnice pronađen je zlatni ukras za kosu (tzv. lockenring), kao i deo spiralno uvijene uske zlatne trake. U predelu grudnog koša otkriveno je čak 39 sitnih perforiranih zlatnih perli, koje su najverovatnije činile ogrlicu.

Osim zlata, u grobu je registrovan i manji odlomak keramičke posude, deo konične činije sa blago izvijenim obodom, ukrašene redovima kosih uboda. Flotacijom zemlje izdvojene su i dve grudvice crvenog okera, pigmenta koji je u praistoriji često imao simboličku i ritualnu ulogu.

Prema količini i kvalitetu grobnih priloga, ovaj grob se može smatrati jednim od najbogatijih poznatih grobova ranog bronzanog doba na prostoru centralnog Balkana.

Neobična arhitektura i kulturne veze

Kamene ciste nisu uobičajena pojava u većem delu centralnog Balkana tokom ranog bronzanog doba, ali su poznate u zapadnoj Srbiji, gde se često javljaju u okviru humki. Upravo ta činjenica, zajedno sa prisustvom zlata i okera, upućuje na moguće kontakte između lokalne zajednice i populacija zapadne ili centralne Srbije.

Pojedini elementi pogrebnog rituala, naročito upotreba okera i tip nakita, ukazuju i na šire kulturne impulse koji su tokom 3. milenijuma pre nove ere sa prostora Podunavlja i Panonije prodirali ka centralnom i južnom Balkanu. U tom kontekstu, često se pominju i populacije koje se u arheološkoj literaturi dovode u vezu sa fenomenom tzv. Jamnaja kulture, čiji su pogrebni običaji i simbolika ostavili snažan trag širom jugoistočne Evrope.

Poreklo zlata ostaje otvoreno pitanje

Hemijsko-fizička analiza zlatnih predmeta nije omogućila pouzdano određivanje njihovog porekla na osnovu postojeće komparativne baze podataka. To je posebno intrigantno ako se ima u vidu da se poznato nalazište zlata nalazi na relativno maloj udaljenosti od lokaliteta. Da li je lokalno zlato eksploatisano već u ranom bronzanom dobu, ili je nakit stigao putem razmene iz udaljenijih regiona, ostaje pitanje za buduća istraživanja.