Ovogodišnja kampanja arheoloških istraživanja na lokalitetu Ćetaće, kod sela Radujevac u opštini Negotin, uspešno je završena. Istraživanja su bila usmerena na dalje otkrivanje i definisanje severnog bedema rimskog utvrđenja, a novi rezultati i pokretni arheološki nalazi doprinose boljem razumevanju njegove arhitekture i hronologije.

Istraživanja su sprovedena u okviru projekta „Sondažno iskopavanje lokaliteta Ćetaće – Radujevac, opština Negotin“, na prostoru nedaleko od ušća Timoka u Dunav, u sastavu rimskog Dunavskog limesa.

Rimsko utvrđenje na strateškom položaju

Lokalitet Ćetaće nalazi se na izuzetno važnom strateškom položaju, u neposrednoj blizini ušća Timoka u Dunav. Ovaj prostor imao je značajnu ulogu u sistemu odbrane severne granice Rimskog carstva, poznatom kao Dunavski limes.

Arheološki ostaci ukazuju na postojanje manjeg rimskog utvrđenja. U literaturi se lokalitet dovodi u vezu sa antičkim nazivom Lakoburgus (Laccoburgus?), koji se potencijalno može prepoznati u Prokopijevom delu O građevinama (De aedificiis).

Zanimljivo je da arheološki ostaci na ovom prostoru ukazuju na još dužu istoriju korišćenja lokaliteta. Nalazi fragmenata keramike latenske tradicije svedoče o prisustvu iz praistorijskog perioda, dok su drugi arheološki materijali potvrdili rimske i ranovizantijske faze.

Istraživanja otkrivaju izgled utvrđenja

Prva arheološka istraživanja lokaliteta Ćetaće započeta su 2021. godine, u saradnji Balkanološkog instituta SANU i Muzeja Krajine iz Negotina. Pre toga, tokom terenskog rekognosciranja 2016. godine, evidentiran je kao arheološki lokalitet, uključujući dvostruki bedem izgrađen od kamena i zemlje. Upravo je ovaj nalaz ukazao na mogućnost postojanja ranog rimskog vojnog utvrđenja na strateški važnom položaju.

Tokom ovogodišnje kampanje akcenat je bio na nastavku istraživanja severnog bedema, kako bi se utvrdile njegove dimenzije i preciznije definisale pretpostavljene dimenzije čitavog utvrđenja.

Konstatovanje ostataka severnog bedema, zajedno sa pokretnim arheološkim nalazima, dodatno je potvrdilo raniju pretpostavku rukovodioca projekta o postojanju rimske vojne građevine, čije se korišćenje okvirno može pratiti od 2. do 6. veka.

• Arheolozi nastavili istraživanja rimskog utvrđenja Cuppae kod Golupca
• Arheolozi otkrivaju tajne rimskog utvrđenja Dijana kod Kladova
• Jedinstveni rimski oklop pronađen u ruševinama utvrđenja Timacum Minus

Među zanimljivim nalazima sa ranijih istraživanja izdvaja se gotovo potpuno očuvana kruškolika uljana svetiljka, odnosno žižak, sa konkavnim diskom. Izrađena je od kaolinske gline, dugačka 10 centimetara i široka 6,9 centimetara.

Na osnovu analogija sa sličnim primercima iz Singidunuma. Ovaj nalaz predstavlja značajan hronološki pokazatelj i doprinosi boljem razumevanju perioda korišćenja utvrđenja.

Među najnovijim nalazima je i bronzani novčić, koji za sada nije moguće pročitati.

Njegova eventualna identifikacija nakon odgovarajuće obrade i konzervacije mogla bi da pruži dodatne podatke o vremenu kojem pripada.

Važna karika rimskog Dunavskog limesa

Značaj lokaliteta Ćetaće prevazilazi okvire samog arheološkog nalazišta. Njegov položaj u blizini ušća dveju velikih reka omogućavao je kontrolu važnog komunikacijskog pravca, a nalazi ukazuju na to da je šire područje imalo vojnu, saobraćajnu, privrednu, rudarsku i carinsku ulogu.

Utvrđenje je predstavljalo važan punkt u odbrambenom sistemu rimske granice, a njegovo istraživanje doprinosi boljem razumevanju organizacije i funkcionisanja rimskog pograničnog prostora u ovom delu Podunavlja.

Lokalitet Ćetaće nalazi se i na Preliminarnoj listi lokaliteta srpskog dela Dunavskog limesa predloženih za upis na Listu svetske baštine UNESCO-a, u okviru serijskog dobra „Granice Rimskog carstva – Dunavski limes“.

---

Ovogodišnja istraživanja realizovali su Balkanološki institut Srpske akademije nauka i umetnosti iz Beograda i Muzej Krajine iz Negotina, uz sredstva Ministarstva kulture Republike Srbije i sufinansiranje Muzeja Krajine.

Stručni tim su činili: korukovodioci projekta dr Vladimir Petrović iz Balkanološkog instituta SANU i Gordan Janjića MA arheolog, muzejski savetnik iz Muzeja Krajine, kao i Jovan Đajić MA arheolog, kustos iz JU Arheološkog Muzeja “Rimski Municipium”, Skelani, dipl. arheolog Jelena Stefanović i arhitekta Konstantin Janjić.

Izvori: Balkanološki institut

Petrović, P. V. and Janjić, G. 2023. New Archaeological Investigations On The Upper Moesian Limes. Ćetaće-Radujevac Site, Located In The Roman Aquae Region, At The Confluence Of The Timok And Danube Rivers. Pontica LVI, 85-10.

Muzej Krajine, Negotin