Nakon pola veka nakon što su njegovi skeletni ostaci pronađeni na dnu bunara u Holandiji, slučaj rimskog vojnika ponovo je otvoren. Savremene forenzičke i antropološke analize otkrile su brojne tragove uboda, neobično visoku telesnu građu i poreklo čoveka koji je detinjstvo proveo daleko od severa Evrope. Ko ga je ubio i zašto je njegovo telo završilo u bunaru?

Godine 1977, tokom istraživanja ostataka nekadašnjeg rimskog vojnog utvrđenja u Velzenu (Velsen), na obali Severnog mora u današnjoj Holandiji, arheolozi su naišli na bunar koji će decenijama predstavljati jednu od najvećih misterija ovog lokaliteta. Na njegovom dnu nalazio se gotovo kompletan skelet muškarca, zajedno sa delovima vojne opreme i ličnim predmetima.

Gotovo pola veka kasnije, istraživači Univerziteta u Lajdenu ponovo su se vratili ovom slučaju. Koristeći savremene arheološke, antropološke, izotopske i forenzičke metode, pokušali su da rekonstruišu poslednje trenutke života nepoznatog muškarca. Rezultati istraživanja predstavljeni su u knjizi Victims of Violence from the Early Roman Fort Velsen 1, objavljenoj u oktobru 2026. godine.

Vojnik sa bodežom na dnu bunara

Kada su ostaci rimskog vojnika otkriveni, pažnju istraživača odmah su privukli predmeti koji su se nalazili uz skelet. Među njima su bili vojnički pojas, bodež, prsten, fibula – kopča za odeću i deo vojničke sandale sa karakterističnim metalnim klinovima na đonu.

Pronađeni predmeti ukazivali su na to da je muškarac bio pripadnik rimske vojske. Međutim, okolnosti njegove smrti i način na koji je dospeo na dno bunara ostali su nepoznati.

Posebno zanimljiv trag predstavljala je lokacija na kojoj je pronađen. Rimsko utvrđenje Velzen 1 osnovano je oko 15. ili 16. godine nove ere, u vreme vojnih pohoda kojima je Rim nastojao da učvrsti svoju vlast na teritorijama severno od Rajne.

Ovaj prostor naseljavala su germanska plemena, među kojima i Frizi, čiji će sukob sa Rimljanima 28. godine nove ere ostati zabeležen u istorijskim izvorima.

Zbog toga su istraživači još ranije pretpostavljali da bi smrt vojnika mogla biti povezana sa frizijskim ustankom protiv rimske vlasti. Prema rimskom istoričaru Tacitu, Frizi su se pobunili zbog povećanih poreskih zahteva, a sukobi sa rimskom vojskom bili su izuzetno krvavi.

Ipak, nova istraživanja pokazala su da se ova istorijska priča ne može jednostavno povezati sa smrću čoveka iz bunara.

Brojni ubodi i tragovi nasilne smrti

Ponovnom analizom skeletnih ostataka utvrđeno je da je muškarac pretrpeo mnogo više povreda nego što se prvobitno znalo.

Na kostima su identifikovani brojni tragovi uboda, uključujući oštećenja koja su prodirala u unutrašnjost grudnog koša, kao i brojne perforacije na karlici. Pomoću trodimenzionalnog snimanja i rekonstrukcije istraživači su pokušali da utvrde način na koji su povrede nastale.

Prema njihovim zaključcima, najveći deo ovih povreda najverovatnije je nanet rimskim vojnim bodežom – pugio. Reč je o oružju koje su rimski legionari nosili uz sebe, a bodež pronađen pored skeleta mogao bi biti upravo oružje kojim je muškarac napadnut. Njegovo sečivo bilo je dugo oko 23 centimetra, dok je korice krasila dekoracija od srebra i crvenog i žutog emajla.

Broj i raspored povreda naveli su forenzičke stručnjake da smrt opišu kao izuzetno brutalno ubistvo. Istraživači smatraju da intenzitet napada više odgovara ciljanom činu osvete nego povredama zadobijenim tokom borbe prilikom napada na utvrđenje.

Ipak, nije moguće sa potpunom sigurnošću utvrditi da li su sve uočene povrede nastale neposredno pre smrti. Sam način odlaganja tela u bunar mogao je dovesti do dodatnih oštećenja skeleta nakon smrti.

Neobično visok vojnik iz južne Evrope

Analiza skeleta otkrila je još nekoliko zanimljivih detalja o životu ovog čoveka.

Reč je o muškarcu koji je u trenutku smrti imao nešto više od dvadeset godina. Na osnovu dužine butne kosti i golenjače, njegova telesna visina procenjena je na približno 184-191 centimetar, što je izuzetno visoka telesna visina za rimski period.

Osim visine, skelet ukazuje i na izrazito razvijenu muskulaturu. Na kostima su uočeni tragovi snažne mišićne aktivnosti, uključujući izražene entezalne promene – mesta na kojima se mišići i ligamenti pripajaju za kost. Značajna asimetrija gornjih ekstremiteta takođe govori o intenzivnom fizičkom opterećenju tokom života.

Na skeletu su zabeležene i starije, zarasle povrede, između ostalog na rebrima, kičmi i lakatnoj kosti. One ukazuju na to da je muškarac još u mladosti bio izložen fizički zahtevnim aktivnostima i povređivanju.

• Arheolozi otkrili sahrane rimskih vojnika Marka Aurelija u bunarima i rovovima
• 43 osobe otkrivene u rimskom bunaru u Osijeku: Da li su pronađene žrtve velike epidemije?
• Rimski vojnici bačeni u bunar: masovna grobnica iz 3. veka otkrivena u Osijeku

Jedno od najzanimljivijih otkrića proisteklo je iz analize izotopa stroncijuma zubne gleđi. Hemijski sastav zubne gleđi formira se tokom detinjstva i čuva informacije o vodi i hrani koju je osoba tada konzumirala. Na taj način moguće je dobiti podatke o geografskom području u kojem je odrastala.

Rezultati su pokazali da detinjstvo ovog vojnika nije bilo vezano za prostor današnje Holandije, već za južnu Evropu.

Da li su ga ubili njegovi saborci?

Jedno od ključnih pitanja istraživanja jeste ko je imao razlog da ubije rimskog vojnika i zbog čega je njegovo telo završilo na dnu bunara.

Prema prvoj mogućnosti, muškarac je mogao biti žrtva frizijskog napada na rimsko utvrđenje, u okviru pobune iz 28. godine. Druga pretpostavka jeste da je bio dezerter kojeg je pogubila rimska vojna komanda. Treći scenario razmatra mogućnost da su ga ubili pripadnici lokalnog stanovništva, iz osvete zbog nekog sukoba ili nedela.

Ipak, arheolozi smatraju da je najverovatnije da su ubistvo počinili njegovi saborci, odnosno drugi rimski vojnici, kao čin odmazde zbog nekog njegovog postupka.

Dodatnu pažnju privlači i način na koji je telo položeno u bunar. Muškarac je bio odeven, a njegovi ostaci nalazili su se između dva drvena bureta koja su oblagala unutrašnjost bunara. Preko tela bili su postavljeni kamenje, delovi mlinskog kamenja i različiti predmeti iz domaćinstva, ukupne težine oko 80 kilograma.

U nasipu su pronađene i koštice breskve i masline – namirnica koje su povezane sa mediteranskim prostorom, daleko od severnomorskog okruženja.

Još jedan detalj dodatno komplikuje tumačenje događaja: vredan bodež sa srebrno ukrašenim koricama ostavljen je zajedno sa telom. Istraživači zato razmatraju mogućnost da su telo u bunar položili sami Rimljani, a ne neprijatelji koji bi verovatno odneli vrednu vojnu opremu.