Arheolozi su u Uzbekistanu otkrili sahranu petogodišnjeg deteta čija lobanja pokazuje da je još pre 4.000 godina izveden složen hirurški zahvat na glavi.

Da li su ljudi bronzanog doba mogli da izvode složene operacije na ljudskoj glavi? Novo otkriće iz Uzbekistana pokazuje nam da je odgovor pozitivan.

Tokom arheoloških istraživanja na lokalitetu Djarkutan, jednom od najvažnijih gradova drevne Oksuske civilizacije (2500-1500 g.pne), istraživači su pronašli skelet petogodišnjeg deteta čija lobanja nosi jasne tragove trepanacije – hirurškog zahvata kojim se otvara kost lobanje. Ovaj nalaz star oko 4.000 godina predstavlja najstariji poznati dokaz operacije ove vrste u centralnoj Aziji i jedan od najstarijih u čitavoj Aziji, piše u saopštenju.

Dva deteta sahranjena jedno pored drugog

Tokom istraživačke kampanje u aprilu 2026. godine arheolozi su otkrili dvojni grob u kojem su bila sahranjena dva deteta, starosti tri i pet godina. Upravo je starije dete privuklo posebnu pažnju naučnika.

Na njegovoj lobanji uočeni su jasni tragovi namernog otvaranja kostiju glave, verovatno uz pomoć kamenih ili koštanih alata. Takav zahvat poznat je pod nazivom trepanacija i predstavlja jednu od najstarijih hirurških procedura u istoriji čovečanstva.

Iako su primeri trepanacije poznati iz različitih delova sveta, nalaz iz Djarkutana je izuzetno značajan jer pomera početke dokumentovane hirurgije u centralnoj Aziji za više vekova unazad.

Zašto je operacija – trepanacija izvedena?

Istraživači za sada ne mogu sa sigurnošću da kažu zbog čega je dete podvrgnuto ovom zahvatu. Jedna od mogućnosti jeste da je operacija izvedena radi lečenja neuroloških problema poput epilepsije, hroničnih glavobolja ili posledica povreda glave. U drevnim društvima trepanacija se često povezivala i sa ritualnim praksama, pa je moguće da je imala istovremeno medicinsku i religijsku svrhu.

• Inke su bile pravi hriruzi prilikom bušenja lobanja: zabeležena visoka stopa preživljavanja
• Drevni neurohirurzi bušili su rupe na lobanjama, neke su bile velike 10 cm

„Granica između medicine i rituala u to vreme verovatno nije postojala na način na koji je danas razumemo“, navode istraživači. Posebno intrigira činjenica da je pacijent bio dete staro svega pet godina. To otvara brojna pitanja o nivou medicinskog znanja kojim su raspolagali stanovnici ovog dela Azije tokom bronzanog doba.

Da li je dete preživelo operaciju?

Jedno od najvažnijih pitanja za sada ostaje bez odgovora: „Da li je dete preživelo operaciju?“. Antropološke i paleogenetske analize koje su u toku trebalo bi da pokažu da li postoje tragovi zarastanja kostiju oko otvora na lobanji. Ukoliko takvi tragovi budu potvrđeni, to bi značilo da je dete preživelo zahvat barem određeno vreme nakon operacije. Rezultati ovih analiza očekuju se u narednim mesecima.