Velika DNK studija, zasnovana na analizi 156 drevnih genoma, rasvetljava poreklo i migracije Sarmata u Karpatskom basenu.

Genetička studija zasnovana na analizi 156 drevnih genoma bacila je novo svetlo na jedno od najzagonetnijih nomadskih društava antičke Evrope – Sarmate. Istraživanje potvrđuje da su Sarmati, koji su između 1. i 5. veka nove ere naseljavali Karpatski basen, poreklom sa prostora južno od Urala i iz današnjeg Kazahstana, kao i da su uspeli da opstanu i nakon dolaska Huna.

Nomadi koji su nestali iz istorije

Sarmati su vekovima dominirali pontskim stepama i Panonskom nizijom, bili su vojno snažni i u stalnoj interakciji sa Rimskim carstvom. Ipak, za razliku od nekih drugih antičkih populacija, nijedan savremeni evropski narod ih danas ne smatra svojim direktnim precima, zbog čega se često nazivaju „zaboravljenim narodom“ Evrope.

Međunarodni tim istraživača, predvođen Oszkárom Schützem i Tiborom Törökom, analizirao je DNK ostataka ljudi sahranjenih na prostoru današnje Mađarske i Rumunije, datovanih između 1. i 5. veka. Rezultati su omogućili rekonstrukciju njihovog porekla, migracija i dugoročnih genetskih veza. Studija je objavljena u časopisu Cell.

Poreklo Sarmata sa Urala i širenje ka zapadu

Genetički podaci pokazuju da su se Sarmati formirali južno od Urala između 4. i 2. veka pre nove ere. Tokom narednih vekova širili su se ka zapadu, potiskujući Skite i prelazeći Karpate, gde su se trajno naselili u oblasti današnje Rumunije i Mađarske.

Iako su Sarmati u Karpatskom basenu imali pretežno evropsku genetsku komponentu, sličnu lokalnim keltskim i skitskim populacijama, otkriven je i manji, ali značajan istočnoazijski genetski udeo. Upravo taj element potvrđuje njihovo poreklo iz dalekih stepskih oblasti Evroazije.

DNK otkriva mrežu rodbinskih veza

Posebno zanimljivi rezultati dobijeni su analizom identičnih segmenata DNK (IBD – identical by descent). Otkrivene su porodične veze koje su se prostirale od Urala, preko pontskih stepa i Rumunije, sve do Panonije.

Na primer, jedna žena sahranjena u Mađarskoj delila je genetske segmente sa sarmatskom ženom sa pontskih stepa, koja je pak bila u srodstvu sa osobama sa prostora Urala i Rumunije. Ovi podaci ukazuju na izuzetno snažne i dugotrajne veze unutar sarmatskih zajednica, uprkos ogromnim geografskim razdaljinama.

Migracije koje su predvodili muškarci

Analiza Y-hromozoma pokazala je da su migracije Sarmata ka zapadu bile pretežno „muške“. Najčešće je identifikovana haplogrupa R1a-Z93, tipična za evroazijske stepe. Dok su ženske linije uglavnom bile lokalnog porekla. To sugeriše da su muškarci sa stepa dolazili u nove oblasti i stupali u brakove sa lokalnim ženama.

Studija je identifikovala i najmanje dva dodatna talasa migracija. Srednji period karakteriše prisustvo severnoevropske, verovatno germanske komponente. Dok kasniji slojevi pokazuju povećan istočnoazijski udeo, koji se povezuje sa populacijama srodnim Sjongnuima.

Opstanak uprkos Hunima

Suprotno dosadašnjim pretpostavkama, dolazak Huna u 4. veku nije doveo do potpunog nestanka Sarmata. Većina sarmatskih zajednica u Karpatskom basenu tokom ovog perioda imala je lokalno poreklo i genetski kontinuitet sa ranijim generacijama. Njihova naselja korišćena su sve do 5. veka nove ere.

• Otkrivenо naselje i nekropola Sarmata tokom zaštitnih arheoloških istraživanja u opštini Novi Kneževac
• Sarmati su deformisali lobanje svojih članova zajednice
• Muškarac sahranjen u Engleskoj pre 2.000 godina pripadao je Sarmatima

DNK vraća Sarmate u istoriju

Ova opsežna genetička analiza pokazuje da Sarmati nisu bili homogena ili izolovana grupa, već dinamično i prilagodljivo društvo koje je održavalo veze na prostoru od hiljada kilometara, mešalo se sa lokalnim populacijama i apsorbovalo uticaje Germana, Huna i Rimljana.

Zahvaljujući drevnoj DNK, Sarmati – nekada „zaboravljeni narod“ Evrope, ponovo zauzimaju svoje mesto u istoriji kontinenta, ostavljajući prepoznatljiv, iako često nevidljiv, genetski trag u srcu Evrope.