Arheolozi su u Turskoj pronašli četiri neolitske figurine bez glava, koje bi mogle predstavljati trag drevnih obreda zatvaranja kuća i svetih prostora.

Kanlitaš Hojuk u zapadnoj Turskoj krije jednu od najzanimljivijih priča iz neolita. Arheolozi su na ovom lokalitetu otkrili četiri ženske figurine od pečene gline stare oko 8.000 godina, a njihov neobičan izgled i mesto pronalaska pružaju redak uvid u rituale prvih zemljoradničkih zajednica Anadolije.

Naime, sve figurine pronađene su bez glava ili sa tragovima namernog lomljenja. Iako na prvi pogled deluju kao oštećeni predmeti, istraživači smatraju da njihovo stanje nije slučajno. Naprotiv, figurine su možda bile deo složenog rituala kojim su stanovnici neolitskog naselja obeležavali kraj upotrebe pojedinih kuća ili prostora.

Figurine skrivene ispod podova

Figurine su pronađene tokom iskopavanja koja vodi profesor Ali Umut Turkdžan sa Univerziteta Anadolu. Otkrivene su u slojevima ispune neposredno iznad podova pravougaonih građevina, na mestima koja su, prema mišljenju arheologa, bila namerno zatrpana nakon što su objekti prestali da se koriste.

Upravo taj kontekst čini nalaz posebno značajnim. U arheologiji nije važan samo predmet, već i mesto na kojem je pronađen. Figurina odbačena među svakodnevnim otpadom govori jednu priču, dok figurina pažljivo položena u prostor koji se namerno zatvara može ukazivati na ritualni čin.

Prema istraživačima, stanovnici Kanlitaša možda su prilikom napuštanja ili zatvaranja kuća ostavljali simbolične predmete kao darove ili obredne prinose. Bezglave figurine mogle su predstavljati deo takvih ceremonija.

Neolitski „oproštaj“ od kuće

Sve više arheoloških istraživanja pokazuje da neolitske kuće nisu bile samo skloništa. Za zajednice prvih zemljoradnika one su često predstavljale mesta sećanja, identiteta i porodičnog života.

Kada bi građevina dostigla kraj svog životnog veka, nije jednostavno napuštana. Podovi su prekrivani novim slojevima zemlje, prostorije zatrpavane, a pojedini predmeti pažljivo ostavljani na određenim mestima. Takvi postupci poznati su i sa čuvenog neolitskog lokaliteta Čatal Hujuk u centralnoj Turskoj. Zbog toga arheolozi smatraju da figurine iz Kanlitaša predstavljaju još jedan dokaz da su stanovnici neolitske Anadolije svesno obeležavali završetak životnog ciklusa svojih domova.

Ženske figurine sa balkanskim karakteristikama

Najveća figurina dugačka je između 12 i 13 centimetara, dok su ostale visoke oko pet do šest centimetara. Sve su izrađene od pečene gline i prikazuju ženske figure.

• Ova vinčanska figurina stara je oko 6.500 godina i pronađena je na lokalitetu Pločnik
• 4 jedinstvene neolitske figurine sa teritorije Srbije
• Naučnici razotkrili falsifikate vinčanskih figurina zaplenjenih u Italiji

Posebnu pažnju istraživača privukao je naglašeni predeo kukova, karakteristika koja ih razlikuje od mnogih drugih neolitskih figurina iz Anadolije. Upravo taj detalj podseća na pojedine nalaze sa Balkana, naročito iz područja povezanih sa vinčanskom kulturom. Sličnosti ne znače nužno da su zajednice direktno povezane, ali ukazuju da su ideje, umetnički stilovi i simboli mogli putovati između Anadolije i jugoistočne Evrope mnogo pre nego što se nekada pretpostavljalo.