Arheološka istraživanja Caričinog grada donela su još jedan izuzetno redak nalaz iz vremena cara Justinijana I – fragment pozlaćene bronzane statue.

Otkriven je 2013. godine u potkovičastoj kuli G, južno od ulaza u Akropolj, a njegove dimenzije i karakteristike ukazuju na mogućnost da je pripadao istoj carskoj statui čiji su delovi pronađeni još 1940. godine. Ukoliko je ova pretpostavka tačna, fragmenti pronađeni u razmaku od više od sedam decenija mogli bi biti delovi bronzane statute cara Justinijana, koji je nekada krasio Justinijanu Primu.

Rad je objavljen u časopisu Leskovački zbornik.

Fragment bronzane statue pronađen u kuli G

Fragment je dug oko 15 centimetara, širok 12,6 centimetara i predstavlja deo mišićavog bronzanog oklopa – lorica musculata. Na njemu su sačuvani i tragovi pozlate. Posebno je značajan način na koji je fragment oblikovan.

Na njegovoj levoj strani nalazi se vertikalna profilisana traka, dok je desni rub zadebljan. Ovi elementi omogućavaju da se odredi deo statue kojem je pripadao i povežu ga sa poznatim tipom carskih statua u oklopu.

Statua čiji su delovi pronađeni 1940. godine

Još zanimljivija je činjenica da su delovi monumentalne bronzane statue u Caričinom gradu pronađeni još 1940. godine. Jedan od sačuvanih fragmenata, visok 58,2 centimetra, predstavlja deo draperije. Na njemu se uočavaju različiti nabori, kao i dve bordure u vidu resa. U gornjem delu nalaze se dva polukružna završetka, od kojih jedan podseća na ljudsku masku sa bradom.

Francuski istoričar umetnosti i arheolog André Grabar objavio je nalaz 1948. godine i predložio rekonstrukciju statue. Prema njegovoj interpretaciji, polukružni elementi predstavljali su pterige, odnosno delove oklopa, dok je dugački nabor predstavljao deo carskog ogrtača – paludamentuma. Odeća sa resama pripadala je tunici koja se nosila ispod oklopa.

Na osnovu rekonstrukcije, statua je bila nešto veća od prirodne veličine, visoka oko 2,20 metara. Grabar je zaključio da je najverovatnije reč o carskoj statui, moguće statui cara Justinijana I.

Jedna statua ili više njih?

Upravo zbog toga fragment pronađen 2013. godine dobija poseban značaj. Novi nalaz predstavlja deo gornjeg dela statue, odnosno ramena oklopa, dok su fragmenti iz 1940. godine pripadali njenoj donjoj draperiji i odeći. Dimenzije i tipološke karakteristike novog fragmenta omogućavaju pretpostavku da bi mogao pripadati istoj monumentalnoj statui. Ipak, reč je o hipotezi koju ne treba predstavljati kao definitivno dokazanu činjenicu.

Veliki fragmenti pronađeni 1940. godine otkriveni su na kružnom trgu Gornjeg grada, nedaleko od mesta na kome se pretpostavlja postojanje postamenta za carsku statuu. I kasnija istraživanja okolnih građevina donela su još fragmenata bronzanih statua, uključujući delove draperije i odeće. Koncentracija ovih nalaza u blizini Kružnog trga podržava pretpostavku da je na ovom reprezentativnom prostoru Justinijane Prime nekada stajala monumentalna bronzana statua.

Kako je izgledao carska statua?

Prema dosadašnjoj rekonstrukciji, car je bio prikazan u mišićavom oklopu – lorica musculata, ispod kojeg su se nalazile pterige. Preko ramena je bio prebačen carski ogrtač – hlamida, odnosno paludamentum. Statua je, prema Grabarovoj rekonstrukciji, bila visoka oko 2,20 metara i verovatno je bila pozlaćena, čemu u prilog govore tragovi pozlate sačuvani na pronađenim fragmentima. Takva skulptura nije predstavljala samo ukras javnog prostora. Carski kip bio je snažan simbol vlasti, autoriteta i prisustva imperatora.

Zašto su ovi fragmenti toliko važni?

Bronzane statue iz kasne antike veoma su retke. Prema istraživanjima posvećenim poslednjim antičkim statuama, sa prostora Rimskog carstva sačuvan je veoma mali broj bronzanih skulptura iz perioda od 4. do 6. veka.

Pročitajte i ovaj intervju: CARIČIN GRAD je grad koji je kratko živeo, a otkrio je mnogo

Posebno je zanimljivo što se tri takva retka nalaza vezuju za područje između Naisa i Caričinog grada. U njih spadaju: pozlaćeni bronzani portret cara Konstantina iz Naisa, bronzana statua vizantijske carice iz Balajnca i ostaci pozlaćene bronzane statue cara Justinijana I iz Caričinog grada. To pokazuje i dodatno potvrđuje da je prostor današnje južne Srbije imao značajno mesto u kasnoantičkom svetu.

Izvori: Knjiga: Caričin grad 2018, Leskovački zbornik, Arheologija i prirodne nauke