Bronzani mač iz 13. veka pre nove ere, pronađen na dnu vulkanskog jezera u centralnoj Italiji, iznenadio je arheologe izuzetnom očuvanošću. Njegova oštrica i dalje je sačuvana, a okolni nalazi otvaraju pitanje da li su predmeti dospeli u jezero slučajno ili su tamo namerno položeni.

Bronzani mač na dnu jezera

Podvodni arheolozi iz italijanske službe za zaštitu kulturnog nasleđa u Viterbu pronašli su bronzani mač star više od 3.000 godina na južnoj obali jezera Mezzano, u oblasti Lacij, nedaleko od Rima. Prema procenama arheologa, mač potiče iz 13. veka pre nove ere, odnosno iz kasnog bronzanog doba.

Ono što ovaj nalaz čini posebno zanimljivim jeste njegova očuvanost. Prema zvaničnom saopštenju italijanske službe za zaštitu kulturnog nasleđa, bronzani mač je sačuvao čak i svoju oštricu.

Ovo je treći mač pronađen na ovom lokalitetu od sedamdesetih godina prošlog veka. Istraživanje su sproveli stručnjaci nadležne službe za arheologiju, umetnost i pejzaž za Viterbo i južnu Etruriju, uz podršku ronilačke jedinice italijanskih karabinjera.

Pored mača, tokom istraživanja pronađeni su brojni celi keramički sudovi i drugi bronzani predmeti, među kojima su sekire, vrhovi strela, bodeži, koplja, dugačke igle i brijač. Veći broj celovitih predmeta posebno je značajan jer se na arheološkim nalazištima ovog perioda često pronalaze uglavnom fragmenti.

Podvodno naselje staro gotovo 4.000 godina

Jezero Mezzano nalazi se u drevnom vulkanskom krateru, a ispod njegove površine sačuvani su ostaci praistorijskog naselja koje je bilo naseljeno približno od 1700. do 1150. godine pre nove ere.

Istraživanja su obnovljena 2025. godine, posle višedecenijske pauze. Tom prilikom arheolozi su evidentirali više od 600 drvenih stubova koji predstavljaju ostatke nekadašnjih konstrukcija naselja. Istražen je, međutim, samo deo poznatog lokaliteta.

Ostaci se nalaze na dubini od približno 2,5 do 10 metara. Razlike u dubini mogle bi da ukazuju na to da su stanovnici tokom vremena menjali položaj svojih kuća, prilagođavajući se promenama nivoa jezera.

Među nalazima iz 2025. godine bilo je više od 25 bronzanih predmeta, uključujući sekire, vrhove kopalja, prstenje, ukrasne igle za odeću i mali srp. Pronađeni su i fragmenti bronzanih ingota, što ukazuje na mogućnost da se metal obrađivao u naselju ili njegovoj neposrednoj blizini.

Ovi nalazi pružaju uvid u život zajednice koja je postojala u vreme kada su različiti delovi Mediterana bili povezani trgovačkim i kulturnim kontaktima. Metalni predmeti mogli su biti izrađivani lokalno, ali su sirovine i gotovi proizvodi mogli stizati i razmenom sa drugim zajednicama.

Zašto su oružje i drugi predmeti završili na dnu jezera?

Jedno od najvažnijih pitanja jeste kako su bronzani mač i brojni drugi predmeti dospeli pod vodu.

Na različitim evropskim arheološkim lokalitetima oružje i drugi metalni predmeti pronađeni su u jezerima i rekama. Takvi nalazi ponekad se tumače kao namerni prilozi povezani sa ritualima i verovanjima u kojima je voda imala posebno značenje. Međutim, nije svaki predmet pronađen pod vodom nužno bio namerno ostavljen na tom mestu.

U slučaju jezera Mezzano, zanimljiv je podatak da je mač pronađen u blizini bronzanog brijača. Slične kombinacije predmeta zabeležene su i na drugim nalazištima bronzanog doba i mogu biti povezane sa osobama visokog društvenog statusa, možda i sa pripadnicima ratničkih elita.

• Bronzani mač star 3.000 godina pronađen u koritu Zapadne Morave
• Otkriven bronzani mač star 2.700 godina
• Pronađen fenomenalno očuvan bronzani mač star 3.000 godina

Bronzano oružje nije služilo samo za borbu. Ono je moglo predstavljati i simbol prestiža, moći i društvenog položaja. Zbog toga se mogućnost namernog polaganja predmeta u vodu ne može isključiti.

Ipak, postoje i dokazi koji upućuju na drugačiji scenario. Prema izveštaju o istraživanjima iz 2025. godine, deo predmeta možda je pao ili se otkotrljao sa drvene konstrukcije koja je delimično izgorela. Na pojedinim bronzanim predmetima primećeni su tragovi izlaganja vatri.

Ove mogućnosti ne moraju nužno biti međusobno isključive. Neki predmeti mogli su dospeti u jezero usled požara ili urušavanja konstrukcija, dok su drugi možda namerno položeni u vodu. Za sada, međutim, nema dovoljno dokaza da se utvrdi šta se tačno dogodilo.