Prvi srpski kovani novac do sada se vezivao za 13. vek i vladavinu kralja Stefana Radoslava. Međutim, jedna neobična bakarna kovanica, na kojoj se nalazi ime „BLADIMIRVS“, otvorila je mogućnost da se počeci srpskog novčarstva pomere gotovo dva veka unazad, u vreme dukljanskog kneza Jovana Vladimira.

Do sada se uobičajeno smatralo da se prvi srpski kovani novac pojavljuje tek u prvim decenijama 13. veka, u vreme kralja Stefana Radoslava, sina Stefana Prvovenčanog i unuka Stefana Nemanje.

Jedna mala srednjovekovna bakarna kovanica, međutim, otvorila je potpuno drugačije pitanje: da li je jedan srpski vladar kovao novac još početkom 11. veka?

Ovaj predlog zasnovan je na analizi neobičnog primerka koji se 2017. godine pojavio na aukciji londonske kuće Roma Numismatics Ltd. Kovanica ima izražene vizantijske stilske karakteristike, ali se na njenom reversu nalazi natpis na latinskom jeziku – BLADIMIRVS, odnosno latinski oblik imena Vladimir.

Autor rada „Novac Vladimira i novi pogled na srpsko srednjovekovno novčarstvo“, arheolog i numizmatičar Raško Ramadanski, upravo na osnovu kombinacije ikonografskih, numizmatičkih, istorijskih i jezičkih elemenata predlaže da bi emitent mogao biti Jovan Vladimir, vladar Duklje s početka 11. veka.

Važno je, međutim, naglasiti da je reč o atribuciji i interpretaciji, a ne o konačno dokazanom identitetu vladara. Sam autor zaključuje da bi ovu interpretaciju trebalo potvrditi novim, dodatnim nalazima.

Neobična kovanica sa imenom Vladimir

Kovanica je izrađena od bakra ili bakarne legure. Prečnik joj je 20 milimetara, a težina 2,59 grama. Iskovana je na ravnoj pločici – rondeli. Na prvi pogled, njen izgled upućuje na vizantijske uzore.

Na aversu se nalazi poprsje vladara prikazano spreda, sa krunom i vladarskom odećom. Vladar u rukama drži šar i žezlo. Ovakav prikaz ima sličnosti sa predstavama vizantijskih careva na folisima Konstantina VII Porfirogenita i Romana I Lakapina.

Na reversu je prikazan upisani jednakokraki, odnosno grčki krst, oko kojeg se pruža kružni natpis. Upravo taj natpis predstavlja ključ za čitavu interpretaciju. Na njemu se može pročitati: BLADIMIRVS. To je latinski oblik slovenskog ličnog imena Vladimir.

Kombinacija vizantijskog izgleda kovanice i latinskog natpisa čini ovaj primerak posebno zanimljivim. Autor ukazuje i na pojedine sličnosti sa franačkim novcem, što otvara mogućnost da je njen izgled nastao pod uticajem više različitih monetarnih tradicija.

Po dimenzijama i težini, kovanica bi mogla odgovarati vrednosti od približno polovine vizantijskog folisa prema tadašnjim težinskim standardima. Folis je bio osnovni bakarni novac Vizantije od kraja 5. veka pa sve do monetarne reforme cara Aleksija I Komnina početkom 12. veka.

Ko je bio Vladimir sa kovanice?

Ime Vladimir samo po sebi nije dovoljno da bi se identifikovao vladar. U ranom srednjem veku poznato je nekoliko značajnih slovenskih vladara sa ovim imenom. Među njima su bugarski knez Vladimir Rasate, kijevski knez Vladimir Veliki i dukљanski knez Jovan Vladimir. Zato je autor rada pokušao da do mogućeg emitenta dođe postupkom eliminacije.

• Poklonjen izuzetno redak novčić kralja Radoslava Muzeju Ras
• Prvi srpski dinar na ćirilici kovan je na Rudniku
• Pronađen srpski srebrni novčić kralja Dragutina u srednjovekovnoj tvrđavi Rusokastro u Bugarskoj

Najraniji poznati vladar po imenu Vladimir bio je bugarski knez Vladimir Rasate, koji je vladao od 889. do 893. godine. Međutim, njegova identifikacija sa emitentom ove kovanice nailazi na nekoliko problema.

Pre svega, na kovanici se nalaze očigledno hrišćanski motivi, dok je Vladimir Rasate poznat po politici koja je bila izrazito protiv hrišćanstva. Pored toga, upotreba latinskog jezika ne odgovara očekivanom jezičkom okruženju prve bugarske države, gde su bili prisutni grčki, starobugarski, a kasnije glagoljica i ćirilica.

Vladimir Veliki?

Druga mogućnost bio bi kijevski knez Vladimir I Svјatoslavič, poznat kao Vladimir Veliki ili Vladimir Krstitelj, koji je vladao od 980. do 1015. godine.

On je zaista kovao sopstveni novac, uključujući zlatna i srebrna izdanja. Međutim, na njegovim poznatim kovanicama natpisi su već pisani ćirilicom, dok bi upotreba latinskog na ovoj kovanici bila teško objašnjiva u njegovom geografskom i političkom kontekstu.

Ako se, dakle, kovanica posmatra kao proizvod prostora u kojem je latinski još uvek bio prisutan, pažnja se prirodno usmerava ka istočnom Jadranu.

Ili knez Jovan Vladimir?

Treća mogućnost je Jovan Vladimir, vladar Duklje s početka 11. veka. Upravo se on, prema argumentaciji autora rada, najbolje uklapa u kombinaciju elemenata koju pruža kovanica.

Duklja se nalazila na prostoru oko Skadarskog jezera, doline Zete i jadranskog zaleđa, između područja pod snažnim vizantijskim uticajem i prostora na kojem su bili prisutni zapadni, odnosno latinski kulturni obrasci.

Arheološki i epigrafski nalazi sa prostora istočnog Jadrana potvrđuju kontinuitet upotrebe latinskog jezika i pisma i u ranom srednjem veku. U radu se kao primeri navode cibоrijum iz Ulcinja, arhitrav iz Rapovine kod Livna i oltarska pregrada iz Martinića.

Jovan Vladimir je vladao Dukljom približno od 1000. do 1016. godine. Na presto je stupio veoma mlad, nasledivši svog oca Petrislava. U istorijskim izvorima pojavljuje se kao knez ili arhont, dok se u pojedinim izvorima naziva i kraljem. Njegova vlast obuhvatala je prostor oko Skadarskog jezera, Zete i jadranskog zaleđa, a kao jedno od mogućih sedišta navodi se Svač.

Vizantijski uzori, ali latinski natpis

Jedan od ključnih elemenata interpretacije jeste upravo spoj različitih tradicija. Kovanica vizuelno podseća na vizantijski novac. Portret vladara, način predstavljanja insignija i krst na reversu mogu se posmatrati u okviru vizantijske monetarne tradicije. Istovremeno, oko krsta se nalazi latinski natpis.

Takva kombinacija ne bi nužno bila neobična za Duklju, koja se nalazila na prostoru gde su se susretali različiti politički, kulturni, verski i ekonomski uticaji.

Upravo zato autor smatra da bi korišćenje vizantijskih uzora moglo da bude povezano sa političkim i kulturnim položajem Duklje u vreme Jovana Vladimira. Njegova poznata vezanost za hrišćanstvo takođe bi bila u skladu sa hrišćanskom ikonografijom na novcu. Istovremeno, nije isključeno da su na izgled kovanice uticali i zapadnoevropski, odnosno franački uzori.

Gde je prvi srpski novac mogao biti iskovan?

Jedno od najvažnijih pitanja ostaje bez odgovora. Mesto kovnice za sada nije poznato. Autor pretpostavlja da bi se mogla nalaziti u blizini vladarskog sedišta, ali ostavlja otvorenom i mogućnost da je novac izrađen ili naručen u nekom drugom, možda vizantijskom centru.

Postoji čak i mogućnost da je posao poveren stranom majstoru. Izražena nepismenost stanovništva u tadašnjoj Duklji mogla bi biti jedan od razloga za takvu pretpostavku.

Zato samu kovanicu ne treba posmatrati samo kao dokaz mogućeg postojanja lokalnog novčarstva, već i kao trag potencijalno složenih ekonomskih i političkih veza prostora istočnog Jadrana sa Vizantijom i zapadnom Evropom.

Prema zaključku Ramadanskog, ukoliko se atribucija Jovana Vladimira potvrdi novim nalazima, kovanica bi predstavljala pravu prekretnicu u proučavanju srpskog i južnoslovenskog novčarstva, jer bi predstavljala najraniji poznati novac nekog srpskog, odnosno južnoslovenskog vladara.

---

Osveženo detaljnijim tekstom 24.08.2026.