Na međunarodnom tržištu antikviteta pojavio se još jedan redak primer srpske srednjovekovne umetnosti – raskošni srebrni, pozlaćeni pojas iz druge polovine 14. veka (oko 1350–1400), ponuđen na prodaju putem galerije Les Enluminures po ceni od 35.000 dolara.

Pojas ukupne dužine 126 cm, širine 4,3 cm i težine 210 grama sastoji se od 19 pojedinačnih okova od livenog, kovanog, ukrašen finom reljefnom obradom i od pozlaćenog srebra, pričvršćenih za kasniju podlogu od crvenog somota. Sedamnaest elemenata oblikovano je u vidu izduženih vertikalnih pločica sa centralnim ispupčenim čvorom, dok su im krajevi stilizovani u formi suprotno postavljenih ljiljana. Svaki okov perforiran je na vrhu i dnu radi pričvršćivanja za tekstilnu osnovu.

• Još jedna izuzetna vinčanska figurina na aukciji u Americi
• Nelegalna iskopavanja i trgovina arheološkim artefaktima u Srbiji
• Najraniji materijalni dokaz na kome piše Srbija prodat je na aukciji u Švajcarskoj

Na krajevima pojasa nalaze se dve veće livene ploče. Na jednoj je kopča sa lučno savijenim okvirom i zupčastom prečkom o koju naleže jezičak. U njenom središtu prikazane su dve fantastične zveri – simurzi (senmurvi) – mitološko biće iranskog porekla sa telom ptice i elementima lava i psa, u pseudoheraldičkom, propetom stavu, okrenuti jedan prema drugom, sa stilizovanim ljiljanom između njih. Suprotni kraj ukrašen je figurom grifona u profilu iznad razgranatog biljnog ornamenta (rinceaux), dok ivice obe ploče prate uzdignute okvirne linije.

Poreklo pojasa

Galerija navodi da pojas pripada užem korpusu luksuznih predmeta od plemenitih metala koji se dovode u vezu sa prostorom Srpskog carstva, naročito područjem između Dubrovnika i jadranske obale, u drugoj polovini 14. veka. U tom periodu Srbija doživljava teritorijalnu i ekonomsku ekspanziju, naročito tokom vladavine kralja Stefan Uroš II Milutin i cara Stefan Uroš IV Dušan, kada država izlazi na Egejsko more. Do početka 15. veka pod srpskom kontrolom nalazili su se najznačajniji rudnici srebra na Balkanu, što je privlačilo zlatare iz Nemačke i Italije u razvijene trgovačke i urbane centre. U takvom okruženju nastajali su raskošni liturgijski i profani predmeti namenjeni lokalnim dvorovima, ali i izvozu.

Stilske paralele ukazuju na srodnost sa srebrnim, pozlaćenim posudama iz Stobija, danas u Severnoj Makedoniji, pronađenim zajedno sa novcem iz vremena kralja Vukašin Mrnjavčević, što omogućava preciznije datovanje ove grupe predmeta u treću četvrtinu 14. veka. Predstave simurga svedoče o snažnim vizantijskim i istočnim uticajima, ali i o širokoj kulturnoj povezanosti srednjovekovne Evrope.

Pojasevi ovog tipa često su prikazivani na portretima na freskama, no sačuvani primerci izuzetno su retki. Nosili su se preko duge gornje haljine (houppelande), a metalni okovi su u 14. veku prema sačuvanim zlatar­skim računima montirani na crvenu svilu, uz zabranu upotrebe neplemenitih metala. Kao simbol statusa i prestiža, mogli su biti deo svadbenog ruha ili darova u okviru dvorskih i ljubavnih saveza.

Prema dostupnim podacima, pojas je početkom 1990-ih dospeo u privatnu kolekciju u Eseksu u Engleskoj. Nije sasvim jasno da li je u međuvremenu prodat, ali ostaje činjenica da je jedan od najreprezentativnijih sačuvanih primeraka srpske srednjovekovne zlatarske umetnosti ponuđen na inostranom tržištu, umesto da se nalazi u okviru nacionalnih muzejskih zbirki.

Hvala ArcheoSerbia što nam je skrenuo pažnju!