Više od 7.000 glinenih pečatnih otisaka i stotine administrativnih predmeta sa lokaliteta Tapeh Tyalineh svedoče o razvijenoj birokratiji i trgovačkim mrežama pre 5.000 godina.

Arheolozi su u zapadnom Iranu otkrili najveći do danas poznati administrativni arhiv kasne praistorije. Tokom dve zaštitne istraživačke kampanje na lokalitetu Tapeh Tyalineh, arheološki tim je prikupio više od 7.000 glinenih pečatnih otisaka, stotine figurina i administrativnih „tokena“, kao i dva cilindrična pečata, koji se datuju u period pre oko 5.000 godina.

• Poreklo pisanja: od cilindričnog pečata do proto-klinastog pisma
• Arheolozi su otkrili dva pečata starosti 7.000 godina

Istraživanja pokazala su da je reč o jednom od najvažnijih administrativnih i ekonomskih centara kasne praistorije u regionu Zagrosa. Rad je objavljen u časopisu Antiquity.

Zaštitna iskopavanja i izuzetno otkriće

Istraživanja su pokrenuta nakon što su tokom nelegalnih zemljanih radova za potrebe poljoprivrede još krajem 1990-ih počeli da se pojavljuju pojedinačni glineni pečatni otisci. Prelomni trenutak dogodio se 2021. godine, kada je tokom skidanja zemljišta otkriveno 67 bula, što je dovelo do hitnih arheoloških iskopavanja 2023. i 2024. godine.

Iskopavanja, koja vodi dr Šokuh Hosravi sa Univerziteta u Kurdistanu, otkrila su da se najveća koncentracija nalaza nalazi u jamama bez očuvanih arhitektonskih struktura. Ove jame su prvobitno služile za skladištenje žita, a kasnije su korišćene kao deponije otpada, gde su administrativni predmeti odlagani nakon što su izgubili svoju funkciju u računovodstvenim i kontrolnim procesima.

Prisustvo pepela i spaljenog otpada u jamama doprinelo je očuvanju nalaza. Većina predmeta bila je nepečena ili samo delimično pečena, što ukazuje da nisu planski arhivirani, već slučajno očuvani usled požara.

Tragovi najranije birokratije

Ovi predmeti predstavljaju rane oblike administrativne kontrole. Pečati su korišćeni za zatvaranje vreća, posuda i vrata skladišta, ali i kao potvrde u sistemima razmene. Na poleđinama mnogih pečatnih otisaka jasno su vidljivi tragovi tkanine, kanapa i čvorova, što pruža neposredan uvid u njihovu praktičnu upotrebu.

Analiza motiva otkrila je čak 210 različitih pečatnih dizajna, čije paralele povezuju Tapeh Tyalineh sa brojnim centrima. Uočene su i veze sa Mesopotamijom i stilističke sličnosti sa Arslantepeom u današnjoj istočnoj Turskoj.

Istraživanja na lokalitetu se nastavljaju, a u toku su hemijske i petrografske analize glina koje bi mogle preciznije da odrede poreklo robe i funkcionisanje administrativnih mehanizama.