Drevni podzemni grad Derinkuju otkriven je sasvim slučajno, kada je jedan stanovnik Kapadokije tokom renoviranja kuće srušio zid i iza njega pronašao prolaz koji je vodio u čitav podzemni svet. Bio je to prvi otkriveni podzemni grad u kojem je u vreme najvećeg razvoja moglo da se skloni oko 20.000 ljudi.

Derinkuju u Turskoj podseća na džinovski mravinjak. Prostire se do oko 85 metara ispod površine zemlje, a danas je poznato čak 18 njegovih nivoa. Dugo se smatrao najvećim podzemnim gradom na svetu, sve dok prošle godine arheolozi u Kapadokiji nisu otkrili još veći kompleks za koji se procenjuje da je mogao da primi oko 70.000 ljudi. Ipak, Derinkuju i dalje zauzima posebno mesto u arheologiji kao prvi veliki podzemni grad koji je otkriven i istražen.

• Pronađen tajni podzemni prolaz u Istanbulu star 1.500 godina koji je preživeo brojne zemljotrese

Do danas je u regionu Kapadokije pronađeno nešto manje od 40 podzemnih gradova, ali nijedan nema tako zanimljivu priču o otkriću kao Derinkuju.

Slučajno otkriće koje je promenilo istoriju

Kao što je često slučaj sa velikim arheološkim otkrićima, i Derinkuju je pronađen sasvim slučajno. Prilikom renoviranja svoje kuće, jedan stanovnik ovog područja otkrio je prolaz koji je vodio ka drevnom sistemu podzemnih tunela i prostorija u kojima su nekada živeli ljudi. Time je, ne sluteći, otkrio jedno od najimpresivnijih arheoloških nalazišta na svetu.

Grad je uklesan u meku vulkansku stenu, karakterističnu za Kapadokiju. Zahvaljujući njenim osobinama, drevni graditelji mogli su jednostavnim alatima da isklesaju čitav podzemni kompleks.

Šta se sve nalazilo u podzemnom gradu?

Podzemni grad sastojao se od brojnih prostorija povezanih tunelima koji se protežu kilometrima. U njemu nisu živeli samo ljudi, već i domaće životinje.

Pored prostorija neophodnih za svakodnevni život, poput spavaćih soba, kuhinja i kupatila, postojale su štale, skladišta za hranu i piće, cisterne za vodu, mala svetilišta, a verovatno i prostorije koje su služile kao škole.

Na pojedinim prolazima nalazila su se velika kamena vrata kružnog oblika, nalik kamenu za mlevenje žita. Njima su pojedini delovi grada mogli da se zatvore iznutra i tako spreče ulazak neprijatelja.

Napredan sistem ventilacije

Derinkuju nije bio izgrađen samo kao sklonište od neprijatelja. Podzemni kompleks štitio je stanovništvo i od surovih vremenskih uslova centralne Anadolije. Dok su njegove prostorije služile i za bezbedno skladištenje poljoprivrednih proizvoda.

Na svom vrhuncu mogao je da primi oko 20.000 ljudi zajedno sa njihovom stokom i zalihama hrane.

U gradu su stanovnici pomoću razvijenog sistema ventilacionih kanala obezbeđivali dotok svežeg vazduha. Četiri glavna ventilaciona kanala i više od 50.000 manjih otvora omogućavali su da vazduh dopre i do najdubljih delova kompleksa.

Zahvaljujući tome, temperatura je tokom cele godine ostajala gotovo nepromenjena, pa je boravak pod zemljom leti bio znatno prijatniji nego na površini.

Vodu su dobijali iz bunara. Jedan od njih bio je dubok čak 55 metara i mogao je da snabdeva vodom i stanovnike podzemnog grada i one na površini. Pristup vodi kontrolisali su ljudi na nižim nivoima, što je predstavljalo dodatnu zaštitu u slučaju da neprijatelji pokušaju da zagade izvore.

Ko je izgradio Derinkuju?

Pitanje graditelja ovog podzemnog grada i danas izaziva rasprave među istraživačima.

Prema turskim arheolozima, prve prostorije počeli su da kopaju Frigijci tokom 8. ili 7. veka pre nove ere. Frigijci su bili drevni indoevropski narod koji je osnovao moćno kraljevstvo u Anadoliji između 12. i 7. veka p.n.e.

Pojedini istraživači, međutim, smatraju da bi prve tunele mogli da povežu sa Hetitima ili Persijancima.

Pretpostavlja se da su Persijanci tokom vladavine Kira Velikog (oko 550. godine p.n.e.) koristili podzemne tunele kao utočište za stanovništvo tokom ratova.

Grad koji su vekovima dograđivali

Svoj najveći razvoj Derinkuju je doživeo u vizantijskom periodu. O tome svedoče brojni grčki natpisi, svetilišta, crkve i dogradnje koje su arheolozi pronašli tokom istraživanja. Iz njih se vidi da su grad koristili hrišćani koji su govorili grčkim jezikom u prvim vekovima hrišćanstva.

Kasnije je služio kao utočište tokom arapsko-vizantijskih ratova između 780. i 1180. godine, a ponovo je korišćen i u vreme mongolskih prodora u 14. veku.

Zanimljivo je da postojanje ovakvih podzemnih naselja možda pominje još Ksenofont iz Atine. U svom delu Anabaza, napisanom u 4. veku p.n.e., opisuje kako su stanovnici Anadolije gradili domove ispod zemlje, dovoljno velike za čitave porodice, domaće životinje i skladištenje hrane.

Da li je neko zaista živeo pod zemljom?

Iako je Derinkuju imao gotovo sve što je bilo potrebno za život, većina arheologa smatra da nije predstavljao grad za stalno stanovanje.

Nedostatak sunčeve svetlosti, otežan uzgoj biljaka i brojna ograničenja života pod zemljom ukazuju da je prvenstveno služio kao ogromno utočište u vreme ratova, invazija i progona.

Upravo zato Derinkuju ostaje jedno od najfascinantnijih arheoloških otkrića na svetu – skriveni grad koji je vekovima čuvao hiljade ljudi, a ponovo je ugledao svetlost dana sasvim slučajno, zahvaljujući jednom renoviranju kuće.

Izmena: 18.07.2026.