Misterija iz pećine u Južnoj Africi: Da li su svi pronađeni Homo nalediji bili žene?
Analiza drevnih proteina iz zuba Homo naledi otkrila je neočekivan rezultat – svi pronađeni fosili pripadali su ženama.
Više od decenije nakon spektakularnog otkrića vrste Homo naledi u dubinama pećinskog sistema Rising Star u Južnoj Africi, naučnici su suočeni sa novom zagonetkom. Analiza drevnih proteina sa fosilizovanih zuba pokazala je da su svi do sada analizirani fosili možda bili ženskog pola. Ovo saznanje otvara pitanja o biologiji ove vrste, ali i o mogućim pogrebnim običajima jednog od najtajanstvenijih ljudskih srodnika.
Međunarodni tim istraživača po prvi put je analizirao drevne proteine sa zubne gleđi Homo naledi, izumrlog ljudskog srodnika koji je živeo pre između 335.000 i 241.000 godina. Istraživanje je obuhvatilo 23 zuba koji pripadaju najmanje 20 različitih jedinki pronađenih u pećinskom sistemu Rising Star, jednom od najznačajnijih paleoantropoloških nalazišta na svetu.
Drevni proteini sačuvani milionima godina
Naučnici su tragali za proteinom Amelogenin-Y (AMELY), koji se kod savremenih ljudi i drugih poznatih hominina nalazi samo kod muškaraca jer je povezan sa Y hromozomom. Međutim, nijedan od analiziranih uzoraka nije sadržao ovaj protein. Rezultati su pokazali da zubi fosila pripadaju osobama ženskog pola.
Za razliku od DNK, koja se u toplim afričkim uslovima teško očuva tokom stotina hiljada godina, proteini zarobljeni u zubnoj gleđi mogu opstati mnogo duže. Zbog toga su istraživači primenili minimalno invazivnu metodu izdvajanja proteinskih fragmenata iz zuba, a zatim ih analizirali pomoću masene spektrometrije. Ova metoda poslednjih godina postaje sve važnije oruđe u proučavanju drevnih ljudskih vrsta, naročito na nalazištima gde DNK nije sačuvana.
Da li su žene Homo naledi bile sahranjivane odvojeno?
Otkriće je odmah podstaklo raspravu među naučnicima. Jedno od mogućih objašnjenja jeste da su ostaci u pećini zaista pripadali isključivo ženama. Ukoliko je to tačno, moglo bi ukazivati na postojanje složenih društvenih ili pogrebnih običaja kod vrste Homo naledi.
Paleoantropolog Li Berger, koji je predvodio istraživanja u pećini Rising Star i učestvovao u otkriću vrste 2013. godine, smatra da bi nalaz mogao predstavljati dokaz različitog tretmana muškaraca i žena nakon smrti. Takva mogućnost dodatno podstiče rasprave o sposobnostima vrste Homo naledi, koja je već izazvala kontroverze zbog tvrdnji da je možda namerno sahranjivala svoje mrtve uprkos relativno malom mozgu, tek nešto većem od mozga šimpanze.
Postoji i drugo objašnjenje za ovu zagonetku
Ipak, istraživači upozoravaju da rezultat ne mora nužno značiti da su svi pronađeni fosili pripadali ženama. Moguće je da je Homo naledi posedovao genetsku osobinu zbog koje muškarci nisu imali AMELY protein, odnosno da je gen koji ga proizvodi bio izgubljen tokom evolucije.
Slični slučajevi, iako veoma retki, poznati su kod savremenih ljudi i čak kod jednog neandertalca čija je drevna DNK analizirana. „Obe mogućnosti su fascinantne i imale bi duboke posledice po naše razumevanje biologije i evolucije vrste Homo naledi“, istakao je profesor Enriko Kapelini sa Univerziteta u Kopenhagenu u saopštenju.
Vrsta Homo naledi ne prestaje da iznenađuje
Homo naledi ostaje jedna od najzagonetnijih ljudskih vrsta ikada otkrivenih. Njeni pripadnici kombinovali su primitivne anatomske osobine nalik majmunima sa karakteristikama koje podsećaju na savremenog čoveka. Od otkrića prvih fosila 2013. godine pronađeno je više od 1.500 kostiju i oko 150 zuba, što predstavlja jednu od najvećih kolekcija ostataka neke izumrle ljudske vrste.
Novo istraživanje ne rešava misteriju Homo naledija, naprotiv, čini je još većom. Ako su svi pronađeni ostaci zaista pripadali ženama, gde su muškarci? A ako nisu, zašto nedostaje biološki trag koji bi ih otkrio? Za sada odgovora nema, ali naučnici veruju da će naredne generacije metoda za analizu drevnih proteina pomoći da se razotkrije jedna od najneobičnijih priča u ljudskoj evoluciji.
Istraživanje je objavljeno u časopisu Cell.
